تهران شهر بی آسمان نوشته امیرحسن چهل تن
ادبیات ایران

نگاهی بر رمان «تهران شهر بی آسمان» نوشته‌ی امیرحسن چهل تن ؛ این دفعه‌ی چندمه که عوض میشی؟

“زن مایه ی گناه بود و چه خوب فیلم‎ها این را نشان می‎دادند. مایه ی قتل و جنایت‎ها. پیش از این خدایی بود و پیغمبری. مردم سر به راه و پا به راه بودند”.

زمان مطالعه: ۱ دقیقه

رمان کوتاه “تهران شهر بی آسمان” نوشته ی “امیرحسن چهل تن” نویسنده ی ایرانی است. این رمان سیزده فصل کوتاه و یکصد و نوزده صفحه دارد. ماجراها در تمامی این فصل‎ها از زاویه ی دید دانای کل روایت می‎شود.
رمان تهران شهر بی آسمان از زمان حال آغاز می‎شود. با مونولوگ‎هایی از “کرامت” که با فردی پشت تلفن مشغول به صحبت است. زمان حال نقش کمی در رمان دارد. بیشتر حجم رمان در گذشته و فلش بک می‎گذرد. “کرامت”، لات و داش قدیم در یک بعدازظهر گرم تابستانی بر اثر تلنگری شروع به مرور زندگیش از بچگی تا به زمان حال می کند. زمان حال روزی از روزهای بعد از انقلاب و در زمان جنگ تحمیلی است.
“تهران شهر بی آسمان” رمانی تاریخی است. بستر رمان، بخش اعظمی از شخصیت‎ها، مکان‎ها، و اتفاقات واقعی هستند. و برهه‎ای از تاریخ این سرزمین را شامل می‎شود. اتفاقاتی که در تهران قبل، حین، و بعد از کودتای بیست و هشت مرداد ۱۳۳۲ تا انقلاب و شروع جنگ می‎گذرد. زندگی “کرامت” که از خانواده‎ای فقیر و پایین جامعه است در سن هفده سالگی و آغاز جوانی به “شعبان جعفری”( مشهور به “شعبون بی مخ”) گره می‎خورد. وارد دار و دسته ی او می‎شود. از آنها می‎آموزد. و بعدها خود مستقل به کار ادامه می‎دهد. بخشی زیادی از رمان ماجراهای کودتای بیست و هشت مرداد۱۳۳۲ است. از جمله شخصیت‎هایی که در رمان از آن ها اسم برده می‎شود و یا به برخی از آن ها پرداخته می‎شود عبارت است از: “شعبون بی‎مخ” و دار و دسته‎اش، “بهبهانی”، “دکتر مصدق”، “امامی خویی”، “تختی” و ماجرای مرگ او،” اشرف”، “شاه”.

آیینه تهران

با اینکه رمان شامل خلاصه و گاه اشاراتی به اتفاقات تاریخی است اما نداستن تاریخ و نداشتن شناخت عمیق از آن برهه ی تاریخی مانع درک داستان و دنبال کردن ماجراها نمی‎شود. داستان در بستری تاریخی شرح روند شکل‎گیری “کرامتِ” داش و لات و تغییر شخصیت او در جریان این اتفاقات است. و البته نه تنها “کرامت” که آدم هایی از این طبقه و قشر را شامل می‎شود.
تمامی داستان شرح تفکرات و عقاید آدم هایی چون “کرامت” و دور و بری‎هایش است. اتفاقات تاریخی شکل جامعه را در تمام شئون فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی تغییر می‎دهند. مردم و شیوه ی زندگیشان تغییر می‎کند و در این رمان به شرح و به تصویر کشیدن این تغییر پرداخته می‎شود. شکل گیری و ظهور طبقات جدید اجتماعی هم از موضوعات دیگر پرداخته شده در این رمان است.
به عنوان مثال فصل ششم کاملاً به سینمای آن زمان اختصاص دارد. به اکران فیلم “قیصر”، و “داش آکل” در سالهای ۱۳۴۸ و ۱۳۵۰ و در کنار آن به سایر فیلم فارسی‎های مشهور پرداخته می‎شود. مختصات و ویژگی‎های سینمای آن زمان از زاویه ی دید “کرامت” بیان می‎شود. نقش زن چه در فیلم‎ها و چه در جامعه ی آن دوران در این کتاب بصورت مایه ی گناه و لکاته تصویر شده است.
“زن مایه ی گناه بود و چه خوب فیلم‎ها این را نشان می‎دادند. مایه ی قتل و جنایت‎ها. پیش از این خدایی بود و پیغمبری. مردم سر به راه و پا به راه بودند”.

از شخصیت زن “کرامت” تنها یک کلیشه و انسان تک بعدی ساخته می‎شود. جز چند جمله ی اعتراضی که به چشم و هم چشمی با زن‎های دور و بر است چیز دیگری از او نمی‎بینیم. کلن در این رمان وارد عمق فضای روحی شخصیت‎ها نمی شویم.
رمان یک بازنمایی تاریخی است. سیر روند یک انقلاب و یک فرد حاضر در تمام جریانات آن سال هاست. درست است که نقش نویسنده ی داستان شاید ارائه ی راهکارهایی برای این بزنگاه های تاریخی و یا تحلیل آن ها نباشد اما رونویسی و تکرار صرف یک واقعیت نیز نمی‎تواند اتفاق و ماجرای تازه‎ای را در ادبیات داستانی رقم بزند.

تنها خلاقیت تهران شهر بی آسمان شاید تنها به روی کاغذ آوردن شخصیتی به نام “کرامت” و به شکل داستان مطرح کردن بخشی از تاریخ باشد. در این داستان حتی مکنونات قلبی “کرامت” هم به کلیشه‎های متداول و روایت تاریخی از طبقه ی لات‎ها و داش‎ها نزدیک است و نگاهی تازه از زاویه ی دیدی نو به این شخصیت‎ها وجود ندارد.
“امیرحسن چهل تن” در تاریخ ۹ مهر ۱۳۳۵ متولد شده است. از او چندین مجموعه داستان و رمان منتشر شده است. از دیگر رمان‎های او می‎توان به “تالار آیینه”، “مهر گیاه” و “عشق و بانوی ناتمام” اشاره کرد. داستان‎های او تاکنون به زبان های انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، ایتالیایی و … ترجمه شده است.

نگاهی بر رمان «تهران شهر بی آسمان» نوشته‌ی امیرحسن چهل تن ؛ این دفعه‌ی چندمه که عوض میشی؟

تهران شهر بی آسمان نوشته امیرحسن چهل تن

نگاهی بر رمان «تهران شهر بی آسمان» نوشته‌ی امیرحسن چهل تن ؛ این دفعه‌ی چندمه که عوض میشی؟ نگاهی بر رمان «تهران شهر بی آسمان» نوشته‌ی امیرحسن چهل تن ؛ این دفعه‌ی چندمه که عوض میشی؟

پاوو

برای درج دیدگاه کلیک کنید

پاسخی بگذاید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برو بالا