ادبیات ایران

تحلیل رمان جزیره سرگردانی سیمین دانشور

رمان جزیره سرگردانی

تحلیل رمان جزیره سرگردانی سیمین دانشور، روایتی غیر خطی از یک داستان. رمان جزیره سرگردانی سیمین دانشور به شیوه مستند-تخیلی نوشته شده است. واقعیت و خیال در هم آمیخته. در یک روز جمعه اواخر اسفند در سال ۱۳۵۳ در تهران آغاز و طی دوره ده ماهه در سال ۱۳۵۴ پایان می پذیرد.

رمان جزیره سرگردانی سیمین دانشور به شیوه مستند-تخیلی نوشته شده است. واقعیت و خیال در هم آمیخته. در یک روز جمعه اواخر اسفند در سال ۱۳۵۳ در تهران آغاز و طی دوره ده ماهه در سال ۱۳۵۴ پایان می پذیرد. شاکله رمان جزیره سرگردانی در سی و سه فصل بنا نهاده شده است. متن اصلی کتاب ۳۲۶ صفحه و متوسط هر فصل ۱۶ صفحه است.

تحلیل رمان جزیره سرگردانی سیمین دانشور ، روایتی غیر خطی از یک داستان

فضا در شروع و پایان رمان جزیره سرگردانی سوررئالیستی است. داستان جزیره سرگردانی حول محور دختری به نام هستی روی می دهد که پدرش، حسین نوریان را در فاصله میان ۲۳ تا ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ که روبروی مجلس کشته می شود از دست می دهد. سرپرستی او و برادرش شاهین به توران مادر حسین نوریان واگذار می شود چرا که عشرت مادر هستی قبل از سالگرد همسرش با احمد گنجور ازدواج می کند.

بیشتر بخوانید: تحلیلی بر کتاب سووشون اثر سیمین دانشور

هستی بزرگ شده به دانشگاه می رود در دانشکده با مراد پاکدل آشنا شده و روابط عاشقانه برقرار می شود. مراد علی رغم میل و علاقه هستی به ازدواج با او هرگز برای این امر قدمی پیش نمی گذارد. عشرت،مادر هستی با مادر سلیم که تازه از انگلستان آمده اند آشنا می شود و مقدمات آشنایی سلیم و هستی را فراهم می سازد. هستی دچار سرگردانی شده چرا که به سلیم نیز دل بسته و در تردید میان دو عشق می افتد. در این میان سلیم از هستی در خواست ازدواج می کند. هستی تا بازگشت مراد از مشهد پاسخ قطعی نمی دهد. سلیم به خانه توران می رود در آنجا با دیدن عکس پدر هستی حوادث دوران مصدق مرور می شود. عقاید سلیم آشکار می شود.

در روز چهارم فروردین ماهیت سیاسی و مذهبی سلیم تاحدی برای هستی مشخص می شود و هستی از سلیم رنجیده می شود.مراد یازدهم فروردین به تهران آمده به دیدن هستی می رود دوباره مساله ازدواج مطرح می شود و سلیم مخالفت می کند. هستی از نزد مراد برگشته پیش سلیم می رود آن ها به مجلسی رفته در آنجا هستی با شیخ سعید رهبر مبارز مذهبی و با کارگزار آمریکائی به نام مستر کراسلی عضو اف بی آی و همکار ساواک آشنا می شود او به هستی نظر دارد. و از جزیره ای به نام سرگردانی سخن می گوید.

بیشتر بخوانید: تحلیل رمان ترلان نوشته‌ی فریبا وفی

هستی متوجه می شود که او قصد دارد محکومانی را که مقر نمی آیند به ساواک داده و آن ها را روانه جزیره کنند. هستی این جزیره را با سرنوشت خود در پیوند می بیند و با تصاویر سوررئالیستی و تک گویی درونی آن را بیان می کند. مراد در پی حوادثی در حلبی آباد مصدوم می شود. هستی به کمک مراد رفته اورا باخود می آورد. باردیگر هستی به حلبی آباد رفته و در پی جریاناتی متوجه می شود که پوریا نامی همان سلیم است. پای هستی ناخواسته به جریانات سیاسی باز می شود.در فرصتی هستی و سلیم صیغه عقد خود را جاری می کنند و در دفتر یادداشت سلیم ثبت می کنند. مراد چندین بار به منزل سلیم و توران پناه می برد. چندی بعد که هستی و عشرت برای ازدواج اما در حقیقت جهت انتقال مراد به محل امن تر به منزل سلیم می روند هستی در منزل سلیم می ماند و بدون هماهنگی با خانواده ازدواج می کند. و رمان جزیره سرگردانی با رویای هستی پایان می پذیرد.

بیشتر بخوانید: تحلیل رمان گلنار و آیینه نوشته‌ی محمد اعظم رهنورد زریاب

تکنیک رجعت به گذشته وجه غالب روایت رمان جزیره سرگردانی بوده است. در برخی مواقع هم به شکلی آینده نگر به پیش بینی وقایع می پردازد. از اصلی ترین دلمشغولی های رمان جزیره سرگردانی پرداختن به جنبش انقلابی جوانان این سال هاست. هرچند حوادث رمان جزیره سرگردانی در طی ده ماه روی می دهد اما نویسنده دوازده روز از زمان این تداوم را به شکل خاطرات پراکنده گزارش کرده است.

با رجعت به گذشته و مرور خاطرات بیست و سه سال زندگی سیاسی ایرانیان مخاطب را با چندین نوع زمان روبرو می سازد. نخستین زمان همان گاه نامه ای است که ده ماه را در بردارد. زمان دوم درونی و ذهنی است که دانشور با رفت و برگشت میان آینده و گذشته و حال بیست و سه سال را بازگو می کند. لذا بخش اعظم متن به شکل گذشته نگر روایت می شود. اما در برخی جای ها مانند اعدام شیخ سعید (بعدها آقا شیخ سعید را در زندان به جوخه اعدام سپردند) آینده نگری هم از جمله نوع روایت است.

بیشتر بخوانید: تحلیل رمان کاناپه قرمز نوشته‌ی میشل لبر ؛ نشر چشمه

زمان خطی به شکل روایت داستان های سنتی در رمان جزیره سرگردانی دیده نمی شود. روایت مدام در نوسان است. از دیگر مسائل مطرح در بیان نقد روایت محور بسامد مکرر است. یعنی نقل چندباره از رویدادی که یکبار اتفاق افتاده است. که در رمان جزیره سرگردانی چندان متداول نبود. و در قیاس با رمان سووشون خانم دانشور که این نوع بسیار پر بسامد بود جز چند مورد از جمله بیان مکرر شهادت حسین نوریان و خریدن چراغ علاالدین و بمب گذاری در ماشین مستر هیتی و نگرانی هستی از باز نشدن در حمام سونا تنها وقایعی است که به شیوه بسامد مکرر نقل شده اند.

برای درج دیدگاه کلیک کنید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برو بالا