سینمای جهان

تحلیل فیلم Annie Hall اثر وودی آلن، یکی از آن تخم مرغ هایی که به آن نیاز داریم.

آنی حال ساخته وودی آلن

Annie Hall ، از موفق ترین و تأثیرگذارترین ساخته های وودی آلن در دهه ی ۷۰ است. یک کمدی رمانتیک روانشناختی-فلسفی که در بستری از رئالیزم اجتماعی شکل می گیرد و حول محور روابط زن و مرد، تمایلات، دغدغه ها و تعاملات بین فردی برای دست یابی به نقاط و خطوط مشترک، چارچوب های محکم و باورپذیری ارائه می دهد.

Annie Hall ، از موفق ترین و تاثیرگذارترین ساخته های وودی آلن در دهه ی ۷۰ است. یک کمدی رمانتیک روانشناختی-فلسفی که در بستری از رئالیزم اجتماعی شکل می گیرد و حول محور روابط زن و مرد، تمایلات، دغدغه ها و تعاملات بین فردی برای دستیابی به نقاط و خطوط مشترک، چارچوب های محکم و باورپذیری ارائه می دهد.

تحلیل فیلم Annie Hall یکی از آن تخم مرغ هایی که به آن نیاز داریم.

Annie Hall که نامزد پنج جایزه ی اصلی اسکار در سال ۱۹۷۸ است، موفق می شود جایزه ی بهترین فیلم، بهترین کارگردانی، بهترین فیلمنامه ی اورجینال و بهترین بازیگری زن را برای دایان کیتون، بازیگر نقش Annie Hall از آن خود کند. یک اثر اتوبیوگرافیک که در واقعیت به رابطه ی بین آلن و دایان کیتون با نام اصلی دایان هال می پردازد. درونمایه ی محتوائی اثر، حول محور سه جوک اصلی در فیلمنامه شکل می گیرد که در جریان قصه قوام می یابد و مسیر شخصیت پردازی آدم های قصه را مشخص می کند. الوی سینگر که قبلاً دو ازدواج ناموفق داشته است، یک کمدین و نمایشنامه نویس ساکن نیویورک است که بحران چهل سالگی را پشت سر می گذارد و در حال بررسی آخرین رابطه اش با آنی هال و دلایل عدم موفقیتش در رابطه است که یک سال پیش تمام شده اما برای الوی هنوز حل نشده باقی مانده است.

بیشتر بخوانید: تحلیل فیلم There Will Be Blood کاری از پل توماس اندرسون ۲۰۰۷

Annie Hall ساخته ی وودی آلن

Annie Hall ساخته ی وودی آلن

جوک اول: دو تا پیرزن تو منطقه کوهستانی کتسکیل بودند. یکیشون میگه، میدونی که غذای اینجا افتضاحه. اون یکی میگه: آره ولی همین رو هم به آدم کم میدن. و بعد الوی تفسیر می کند که زندگی پر از تنهائی، بدبختی، رنج کشیدن و ناراحتیه و تازه خیلی زود هم تموم میشه. و در جائی دیگر دیدگاه بدبینانه ی خود به زندگی را این طور برای آنی توجیه می کند:

– من فکر می کنم زندگی به دو بخش وحشت و بدبختی تقسیم شده. این دو طبقه بندی بخش وحشتش مثل بیماری های کشنده و افراد کور و افلیجه. من نمی دونم اونا چجوری زندگی می کنن. زندگیشون برام عجیبه. و قسمت بدبختی، هر کس دیگه ای رو شامل می شه. پس وقتی داری به زندگی فکر می کنی اگه بدبخت باشی باید خیلی هم ممنون باشی. تو باید خیلی خوش شانس باشی که بدبخت آفریده شدی.

بیشتر بخوانید: معرفی فیلم Match Point کاری از وودی آلن

الوی یک شخصیت باهوش با قوه ی تخیل مهارناشدنی است که هیچ گاه در زندگی از طرف اطرافیان و بخصوص خانواده اش درک نشده و همواره بر خواسته ها، دغدغه ها و احساساتش سرپوش گذاشته شده است. در تحلیل رفتار متقابل در روانشناسی وضعیتی وجود دارد که بالغ کودک دچار آلودگی می شود و احساس ها و ترس هایش در کودکی، امروز در بزرگسالی به شکل نامناسبی بروز می کند. از علائم این آلودگی یکی وهم است و دیگری خیالات. که در مورد الوی وهم صادق است. وهم، ترسی است که در ذهن رسوب کرده و دفن شده باشد. مثل الوی که وضعیت انسان را در دنیا با بدبختی مترادف می کند. بی شک او دنیا را همان طور که در کودکی حس کرده، تفسیر می کند. هم در این فیلم و هم در فیلم آخر وودی آلن چرخ و فلک، با بچه هائی طرف هستیم که در خانه هائی شلوغ و پر مشاجره و عمدتاً از نظر موقعیت مکانی نزدیک شهر بازی زندگی و رشد می کنند و مدام در مقابل علائق و خواسته هایشان سرکوب می شوند که همه به شکل اتوبیوگرافیک در گذشته ی وودی آلن کارگردان ثبت شده اند. الوی، در اوان کودکی آنقدر رؤیائی است که مرز میان واقعیت و رؤیا را تشخیص نمی دهد و عاقبت با یک سؤال فلسفی مهم روبرو می شود:

– دنیا داره گسترش پیدا می کنه. دنیا یعنی همه چیز و اگه اون گسترش پیدا کنه یه روزی می ترکه و اون موقع پایان همه چیزه.

بیشتر بخوانید: معرفی فیلم American made کاری از داگ لیمان

در نتیجه الوی با آگاه شدن از این واقعه به یک یأس فلسفی دچار می شود که ادامه دادن زندگی را پوچ می یابد. (ما که قراره بمیریم پس چرا به خودمون زحمت بدیم کار و تلاش کنیم و به حیات ادامه بدیم؟) مادرش علل بسیاری از مشکلات او را در خانه و اجتماع، شخصیت غیر عادی خود الوی می داند. در کلاس درس هم چون از بقیه باهوش تر و بالغ تر است باز درک نمی شود و چون حساس است در خود فرو رفته و گوشه گیر می شود. عصبی بودن و پریشان حالیش در طول فیلم از فهم بیش از حد و درک نشدنش از اطراف می آید و نگرش تلخش به زندگی و گرایش به اختلال آنهدونیا نیز به همین واسطه است. آنهدونیا که یکی از ویژگی های بالینی افسردگی است نوعی بیماری است که در آن فرد نمی تواند از لذت های طبیعی زندگی مثل غذا خوردن، سکس، روابط اجتماعی یا ورزش لذت ببرد و الوی به کرات در طول فیلم رفتارهای هنجارشکنی در مقابل این لذتها از خود بروز می دهد. همان طور که با سلائق کتاب خوانیش متوجه می شویم سائق مرگ بر سائق زندگیش بیشتر می چربد و تأثیرگذارتر است.

Annie Hall ساخته ی وودی آلن

Annie Hall ساخته ی وودی آلن

جوک دوم: جوکی که به گراچو مارکس نسبت میدن ولی من فکر می کنم اولین بار فروید اون رو در کتاب ارتباط با بیهوشیش گفته: هرگز حاضر نیستم عضو کلوپی بشم که کسی مثل من رو به عضویت بپذیره.

الوی خودش هم می داند شخصیتی غیرعادی و جدا افتاده است که هرگز در روابطش با زنها و اجتماع موفق نبوده و به ضعف هایش آگاه است اما او همان کسی است که می تواند آنی را وادار کند تا از خانه اش بیرون بیاید، به کالج برود و یک خواننده ی موفق باشد. شاید او کسی است که با تمام خصوصیات اخلاقی مهمش نمی تواند نمونه ای از یک قهرمان موفق معمولی باشد اما در هدایت کردن دیگران و رساندن آنها به موفقیت، توانائی منحصربفردی دارد. چرا وودی آلن اساس فیلمش را بر جوک های دم دستی ای می گذارد که شاید در اولین برخورد با آنها هیچ فکری را به ذهن متبادر نکند اما اصول ساخته شدن لطیفه ها خود پیشینه ی طویلی دارد. چرا جوک ها ساخته می شوند؟ یک نظر این است که طنز زمانی به وجود می آید که شخص خود را برتر از دیگری بداند. هابز می گوید: خنده چیزی نیست مگر مسرتی ناگهانی و برخاسته از این طرز تلقی که خود را در قیاس با ضعف و فرودستی دیگران یا ضعف و فرودستی موقعیت پیشین خود برتر بدانیم. در آنی هال هم از یک طرف با این وضعیت روبرو هستیم. الوی کماکان با مدنظر داشتن کاستی هایش تفکرات خود را نسبت به دیگر افراد برتر می داند.

بیشتر بخوانید: تحلیل فیلم Jigsaw جیگ ساو کاری از برادران اسپیریگ ۲۰۱۷

در سکانس جذاب صف سینما، شخصی را که به زعم خود دارد عقایدش را در کشوری آزاد، آزادانه بیان می کند و فلینی و مک لوهان را زیر سؤال می برد؛ بیرون می کشد با مارشال مک لوهان واقعی رو به رو می کند و غلط بودن عقایدش را به اثباتی حقیقی می رساند. یا در مقابل تونی، دوست پسر بعدی آنی بعد از الوی که کار او و گرفتن جایزه ی موسیقی گرمی را برای ساخته هایش یک اشتباه محض می داند و این طور تعبیر می کند: انگار جایزه ی بزرگ ترین دیکتاتور فاشیست رو به هیتلر بدن. یا در مقابل مراسمی که برای نویسندگانی از جمله همسر دومش ترتیب داده اند و الوی حاضر نمی شود در آن مراسم متظاهرانه شرکت کند و بودن با همسرش را در اتاق یا دیدن مسابقه ی بسکتبال را به آن ترجیح می دهد. در تمام این موقعیت ها افراد حاضر را که خود را قهرمانانی برتر می دانند که صرفاً از طرف یک اجتماع تائید شده اند را نقض می کند و دیدگاه برتر خود را به آنان که قهرمانانی فرودست در جامعه هستند؛ رجحان می دهد. مثل یک مثل قدیمی که می گوید: وقتی دیدی عده ی زیادی در یک جا جمع شدن و چیزی رو تائید می کنن، بدون که هیچ تفکری بینشون وجود نداره. این نداشتن نظر و عقیده و تفکر به شکلی انتقادی در برخورد الوی با یک زوج خوشبخت در خیابان هم رخ می دهد. وقتی از آنها سؤال می کند دلیل خوشبختی شما در چیست؟ آنها پاسخ می دهند تهی بودن و نداشتن هیچ فکر و عقیده ای.

Annie Hall ساخته ی وودی آلن

Annie Hall ساخته ی وودی آلن

یک انتقاد هوشمندانه از روابط که به نظر می رسد جوامع مدرن را در حین آوانگارد بودن، نشانه می رود. از طرفی الوی یک کمدین خود کم بین است که ساختارشکن است و فقط می خواهد در زندگیش یک کار درست حسابی انجام دهد که بعدها به آن افتخار کند؛ اما حاضر نیست در کلوپی عضو شود که افرادی مثل خودش در آن عضو هستند. این خود کم بینی از خصوصیت کمال گرائی و درک نشدن های مداومش می آید و اینکه سالهاست دارد برخلاف جریان رایجی که غلط است می جنگد تا خود و اندیشه هایش را ثابت کند و ناموفق است. عامل دیگر یهودی بودن اوست که بواسطه ی قدمت تاریخ یهودی ها و خصومت فطری نازیسم با آنها به شکل زخمی کهنه درآمده که آنها را از بقیه ی آدم ها متمایز می کند و چهره ی منفوری از آنها ارائه می دهد. دومین دلیل ساخته شدن جوک ها بر می گردد به نظریه ی معروف فروید: تخفیف تنش. بر پایه ی این دیدگاه، تنگناهای اجتماعی و روانی مانع از بروز پاره ای افکار و احساسات در ما می شوند و در نتیجه این پدیده های روانی به اصطلاح در ذهن ما ریشه می کنند و سرانجام به صورت خنده نمود می یابند.

بیشتر بخوانید: تحلیل فیلم Big Fish ساخته تیم برتون ، در ستایش خیال پردازی و جدال بین حقیقت و خیال.

خنده ای ناشی از بیان ساده و آزادانه شان که در اجتماع از آن منع شده ایم و در مقابلشان سکوت کرده ایم؛ نظیر احساسات جنسی و میل به پرخاشگری یا مسائل سیاسی اجتماعی و اخلاقی. الوی هم به رغم داشتن کودکی غمگین و شخصیت ناپایدار و عصبیش که هیچ شباهتی به یک کمدین ندارد؛ اما در واقع یک کمدین است تا بتواند سرکوب های همیشگیش را درمان کند و در قالب طنز بر آنها فائق شود. عدم تناسب یکی دیگر از ویژگی های طنز است که آن را بامزه می کند و بیشتر در آثار شوپنهاور، کانت، کرکگور و هزلیت بیان شده است مبنی بر اینکه چیزی عجیب و غریب و صرفاً نامتعارف در موقعیتی نابجا قرار گیرد. مثل خرس دوچرخه سوار. این موضوع در آنی حال با بکارگیری فانتزی های شخصی وودی آلن و تخیل طنزآمیز و بدیعش در سکانس هائی که مشکلات رابطه اش را برای دست یابی به جوابی قانع کننده با رهگذران عادی در خیابان مطرح می کند؛ اتفاق می افتد. مثل سکانسی که الوی ناامیدانه از سینمائی بیرون می آید که همیشه با آنی به آنجا می رفته، یک زن و مرد عادی در خیابان بی مقدمه جلوی او را می گیرند و از زندگی جدید آنی که با تونی لیسی در لوس آنجلس زندگی می کند، خبر می دهند. یک موقعیت نامتعارف فانتزی که خنده دار است و طنزآمیزتر می شود وقتی الوی حتا با آنها هم درباره ی وضعیت تحصیل تونی که در هاروارد درس خوانده و این به نظرش فاجعه است، وارد بحث می شود.

Annie Hall ساخته ی وودی آلن

Annie Hall ساخته ی وودی آلن

مسئله ای دیگر که در طنز عاملی اساسی و ویژه است؛ مسئله ی غرابت آن است. غرابت یک چیز در چیست؟ در هنجارگریز بودن، نامتعارف بودن، نابهنگام بودن و غالباً ناپایدار بودن آن است. آشنائی الوی و آنی هم در چنین موقعیتی اتفاق می افتد. آنی بعد از بازی تنیس در حالیکه هم زمان در حال سلام کردن به الوی است در حال خداحافظی کردن هم هست. یک موقعیت نامتعارف، نابهنگام و ناپایدار که با عدم تناسب نیز همراه است. حالات روحی آنی هم متزلزل است و جملات ساده ی یک ارتباط روزمره را از یاد برده و مدام آسمان ریسمان می بافد و موقعیتی طنزآمیز به وجود می آورد؛ گوئی دست و پای خود را گم کرده و در مقابل الوی کم آورده است. دو علت برای خنده دار بودن موقعیت غرابت ذکر کرده اند که هر دو نیز در مقابل همدیگر هستند: نخست آنکه ما بر چارچوب های معمولاً دست و پاگیر و محدود کننده مسلط هستیم. این دیدگاه در مورد الوی صدق می کند که بسیار آرام تر و مسلط تر جریان تعامل با آنی را در دست می گیرد. دلیل دوم اینکه غرابت نمایانگر ضعف ما در فهم و تسلیم در برابر جهان این چارچوب هاست. در چنین حالتی فرد خود را بر چیزی قادر و مسلط نمی بیند. اتفاقی که برای آنی رخ می دهد. فرد در حال و هوای سرمستی و فتح و ظفر نیست، در حال و هوائی متضاد آن هم نیست. صرفاً حس پذیرش است و حس قبول بی چند و چون جنبه هائی از زندگی است که نه می توان نادیده شان گرفت و نه کاملآً درکشان کرد. این تحلیل از غرابت دقیقاً در مورد جوک سوم کارکرد دارد:

جوک سوم: یک نفر میره پیش روانپزشک و میگه دکتر برادر من دیوونست. اون فکر می کنه که مرغه. بعد دکتر میگه خب چرا نمی فرستیش بیمارستان؟ بعد اون بارو میگه می خواستم بفرستمش ولی من به تخم مرغاش نیاز دارم.

بیشتر بخوانید: تحلیل فیلم Finding Neverland در جست‌و‌جوی ناکجا آباد کاری از مارک فورستر

درست مثل روابط عاشقانه ی زن و مرد که در واقع روابطی دیوانه وار و غیر منطقی هستند اما همه ی ما به آن ادامه می دهیم، چون نمی توانیم بدون آنها زندگی کنیم و درست مثل توجیه زندگی از دید الوی است که عقیده داشت؛ وقتی داری به زندگی فکر می کنی اگه بدبخت باشی باید خیلی هم ممنون باشی. تو باید خیلی خوش شانس باشی که بدبخت آفریده شدی. در آنجا هم الوی بین وحشت و بدبختی، بدبختی را انتخاب می کند که یک انتخاب جبری است و در اینجا هم داشتن رابطه را به نداشتنش ترجیح می دهد چون به تخم مرغ هایش نیاز دارد و امکان دارد بعد از ۱۵ سال رفتن به روانپزشک روزی این تخم مرغ ها نتیجه دهند و الوی دیگر نیازی به آن نداشته باشد؛ همان طور که وودی آلن واقعی بعد از سی و اندی سال رفتن نزد روانپزشک با ازدواج آخرش به این روند خاتمه داد و زندگی بدون روانپزشک را در آرامش تجربه کرد.

 

منابع: دانشنامه ی زیبائی شناسی ویراسته ی بریس گارت، دومینیک مک آیور لوپس/ فصل ۳۲/ از مقاله ی طنز نوشته ی تد کوهن
وضعیت آخر نوشته ی تامس ا. هریس/ ترجمه ی اسماعیل فصیح/ نشر فاخته

به کانال تلگرام نت نوشت بپیوندیدبه صفحه اینستاگرام نت نوشت بپیوندید
برای درج دیدگاه کلیک کنید

پاسخی بگذاید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برو بالا