تیاتر ایران

تحلیل نمایشنامه چهار صندوق نوشته ی بهرام بیضایی

تحلیل نمایشنامه چهار صندوق نوشته ی بهرام بیضایی

بی شک زمانی که تحت شرایطی خاص نتوانیم حرفمان را بزنیم و منظورمان را برسانیم و به نوعی آگاهی دهیم، دست به دامن ِ نمادها و ایما اشاره ها می شویم تا هرطور شده منظورمان را برسانیم و نفس ِ راحتی بکشیم.

قبل از پرداختن به تحلیل نمایشنامه چهار صندوق لازم است بگویم که دغدغه ها و مفاهیم به کار رفته در این اثر ممکن است جهانی باشد و حد و مرز جغرافیایی را نشناسد ولی این نمایش نامه را یک ایرانی نوشته است، نویسنده ای که در این جامعه زندگی کرده و این نمایشنامه هم از دل جامعه ی ایرانی بیرون آمده است.

بی شک زمانی که تحت شرایطی خاص نتوانیم حرفمان را بزنیم و منظورمان را برسانیم و به نوعی آگاهی دهیم، دست به دامن ِ نمادها و ایما اشاره ها می شویم تا هرطور شده منظورمان را برسانیم و نفس ِ راحتی بکشیم.

بیشتر بخوانید: نگاهی به نمایش آنتی گون به کارگردانی علی راضی

تحلیل نمایشنامه چهار صندوق اثر بهرام بیضایی

اهل هنر و ادب در طول تاریخ و در تمام جوامع با ممنوعیت های زیادی روبرو بودند ( و هستند) و با کوچکترین حرکت و ظریف ترین و دقیق ترین نگاه ها و یا گفتن حرف ِدل، در لیست ممیزی ها قرار می گرفتند. پس چاره را در آن دیدند که رمز گونه سخن بگویند و به در بگویند تا دیوار بشنود، ولی این بار با ظاهری زیبا و دلنشین و دل نشکن و باطنی کوبنده و تاثیر گذار و ماندگار! این گونه هم ادیب و هنرمند می ماندند و هم حرفشان را می زدند. در ادامه به تحلیل نمایشنامه چهار صندوق می پردازیم.در رمزگشایی و تحلیل نمایشنامه چهار صندوق از چهار شخصیت شروع می کنیم، چهار شخصیت زرد، سبز، سرخ و سیاه، نمادی از جامعه ی چند هویتی ایرانی است. نماد گوناگونی مردم در این جامعه و یک رنگ نبودن و چند رنگ بودن مردم است. یک رنگ نبودنی که باعث عدم وحدت، خیانت، دروغ، نقش بازی کردن، فروپاشی و سو استفاده از جسم و روح و فکر و اندیشه شان و بوجود آمدن مترسک ها می شود. و بی شک این چند رنگی ریشه در جامعه ای (محیط ، فرهنگ، خانواده ،حکومت) دارد که در آن پرورش یافتند.

بیشتر بخوانید: مرور بر زندگی بهرام بیضایی ؛ نویسنده، کارگردان، فیلمنامه‌نویس، پژوهشگر، استاد دانشگاه

نام نمایش نامه هم بر گوناگونی و یکسان نبودن، خلا صداقت، دوز و کلک و نبودن ِ اتحاد و یا اتحاد ِ بی حساب و کتاب و بدون ِ تفکری که باعث خلق مترسک ها و سفت شدن ِ جایشان می شود، دلالت می کند.
عدد ۴ نقش مهمی در تحلیل نمایشنامه چهار صندوق دارد، همه چیز روی این عدد ۴ می چرخد. چهاری که می تواند یک شود ولی نمی خواهد چون می ترسد. می ترسد که این یک شدن برایش گران تمام شود (به قیمت جان، مال، خانواده و تمام زندگی اش) و این ترس و وحشت باعث ساکت ماندن، گوشه نشینی یا محافظه کاری و یا به اجبار تن به چند رنگ شدن می شود.

هر از گاهی از گوشه و کنار فریاد هایی از حرف ِ دل، اعتراض، آزادی و آزاده خواهی شنیده می شود که زود هم خاموش می شوند! چرا که با یک صدا نمی توان کاری از پیش برد و نیاز به هم صدایی است، نیاز به همدلی، نیاز به جا نزدن و شهامت و صداقت است.

بیشتر بخوانید: نگاهی به تئاتر دیابولیک؛ رومئو و ژولیت به بهانه اجرای مجدد

چهار صندوق نمایشی است به ظاهر شادی آور و در بعضی از قسمت ها دارای مایه هایی از کمیک بودن! ولی باطنن اینطور نیست و در واقع می توان در این بخش از تحلیل نمایشنامه چهار صندوق گفت: خنده ای که در این اثر است، خنده ی تفکر آمیزی است (یا همان طنز تلخ). خنده ای که ته آن تلخ است و طعم تلخی و گس بودن در پایان می ماند.

نکته ی دیگری که در تحلیل نمایشنامه چهار صندوق پررنگ می شود این است که اتحاد ِ بدون ِ فکر و تصمیم ِ عجولانه باعث می شود که مترسک مانند ها، سوار بر مردم شوند و به آن ها بتازند و زمانی مردم به فکر نکردنشان پی ببرند که دیر است! و می خواهند اعتراض کنند و نمی توانند، ترس به سراغشان می آید و مجبور می شوند که ساکت بمانند، کنار بکشند و یا نقش بازی کنند و در آخر حرف هایشان را در جایی بزنند که هیچ فایده ای ندارد.

با رمزگشایی و تحلیل نمایشنامه چهار صندوق می توان فهمید، این اثر مانیفست ِ نویسنده به مردم چند رنگ این جامعه است. اعتراض ها و گلایه های نویسنده از جامعه و در واقع نقد ِ جامعه است.
همان طور که در مقدمه اشاره شد، چهار صندوق، حال و هوای سیاسی دارد ولی در نقاب ِ شادی و خنده و مضحکه و طنز، به خوبی مطلب را به مخاطب اطلاع می دهد.

بیشتر بخوانید: تئاتر رامشدگی کاری از پویان باقرزاده ؛ “گپی دوستانه در باب مهاجرت”

بیشتر بخوانید: معرفی نمایش خدای کشتار به کارگردانی علی سرابی به بهانه اجرای مجدد

بیشتر بخوانید: یرژی گروتفسکی ، پدر تئاتر بی چیز؛ باید قوی تر از توان خود بود.

بیشتر بخوانید: مروری بر نمایشنامه مرد بالشی اثر مارتین مک دونا، قصه پردازی در مذمت کودک آزاری

به کانال تلگرام نت نوشت بپیوندیدبه صفحه اینستاگرام نت نوشت بپیوندید
برای درج دیدگاه کلیک کنید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برو بالا