سینمای جهان

تحلیل فیلم Ghost Dog: The Way of the Samurai اثر جیم جارموش

تحلیل فیلم Ghost Dog: The Way of the Samurai اثر جیم جارموش

گوست داگ یا Ghost Dog: The Way of the Samurai فیلم عجیبی از جیم جارموش با نگاهی به آموزه های عرفان شرق و به طور متمرکز با تاثیر از گفتارهای کتاب هاگاکوره نوشته ی یاماموتو چونه موتو است.

گوست داگ یا Ghost Dog: The Way of the Samurai فیلم عجیبی از جیم جارموش با نگاهی به آموزه های عرفان شرق و به طور متمرکز با تاثیر از گفتارهای کتاب هاگاکوره نوشته ی یاماموتو چونه موتو است. این کتاب که در اصل راه و رسم سلوک سامورائی است و با گرایش هائی ضد عقلانی نوشته شده است چکیده ی گفتگوهای چونه موتو (که بعد از مرگ امیر خود به دهکده ای می رود و در عزلت به تفکر و مراقبه می پردازد) با راهبه جوان است که ۷ سال به طول می انجامد. حاصل آن قرار بود سوزانده شود اما پس از انتشار با موفقیت بی نظیری مواجه شد. در فراز اول کتاب با گفتاری روبرو می شویم که درونمایه ی اصلی فیلم Ghost Dog: The Way of the Samurai را آشکار می کند:

طریقت سامورائی استوار بر مرگ است. آن گاه که باید بین مرگ و زندگی یکی را انتخاب کنی بی درنگ مرگ را برگزین. دشوار نیست؛ مصمم باش و پیش رو. اینکه بگوئیم مردن بدون رسیدن به هدف خود مرگی بی ارزش است راهی است سبکسرانه برای پیچیده کردن موضوع. آن هنگام که تحت فشار انتخاب زندگی یا مرگ قرار گرفته ای لزومی هم ندارد به هدف خود برسی.

تحلیل فیلم Ghost Dog: The Way of the Samurai اثر جیم جارموش ؛ مجنون شو و از جان گذشته

گوست داگ (فارست ویتاکر) یک قاتل حرفه ای و درونگراست که بر پشت بامی حقیر با کبوترهایش زندگی می کند و پیرو سلوک سامورایی هاگاکوره است. فیلم Ghost Dog: The Way of the Samurai با تصاویر زیبا و رهائی از پرواز کبوتری بر فراز آسمان با موسیقی درخشان گروه  Raz آغاز می شود که برگرفته از تم صدای کبوتر است و با حرکت دالی دوربین به  نرمی به اتاق گوست داگ می رسد که در حال خواندن کتاب هاگاکوره است. فرازهائی که در حال خواندن است در روح و روان گوست داگ برای همیشه ثبت می شود:

بیشتر بخوانید: تحلیل فیلم Nocturnal Animals حیوانات شبگرد اثر تام فورد

راه سامورائی در مرگ نهفته است. هر روز باید به مرگ حتمی فکر کرد. هر روز وقتی جسم و فکر یک نفر در آرامش است باید به آفرینش همه چیز بیندیشد. به تیرها، اسلحه ها، نیزه ها و شمشیرها. به آفرینش نحوه انتقال امواج. به پرتاب شدن وسط شعله های آتش. به آفرینش اصابت رعد و برق. به شکل مردن با یک زلزله ی بزرگ. سقوط از هزاران پاسخره، مرگ با ناخوشی. سپوخو کردن (یک نوع خودکشی سامورائی) به خاطر از دست دادن استاد. و هر روز باید یک نفر بی درنگ خودش را مرده فرض کند و این مفهوم راه سامورائی می باشد.

فیلم Ghost Dog: The Way of the Samurai ساخته ی جیم جارموش

فیلم Ghost Dog: The Way of the Samurai ساخته ی جیم جارموش

گوست داگ که در جوانی به دست یک مافیایی به نام لوئی در حادثه ی زد و خوردی با اشرار نژادپرست از مرگ نجات پیدا می کند، لوئی را بعنوان امیر و استاد خود می پذیرد و مرید او می شود و در قتل ها و آدم کشی هائی که پیش می آید او را همراهی می کند. تنها راه ارتباطی آنها کبوترهای نامه رسان گوست داگ هستند که پیام های ضروری را به هم می رسانند. تا اینکه روزی گوست داگ مأمور می شود تا یکی از افراد مافیا که از دوستان لوئی است که با آنها ارتباط دارد و فاسق دختر رئیس مافیاست را به قتل برساند. وارد خانه می شود و فرد مورد نظر (هندسام فرانک) را می کشد در حالیکه دختر مشغول خواندن کتاب راشومون است. کشتن دختر آن هم کسی که راشومون می خواند در طریقت گوست داگ نیست پس از جان او می گذرد. افراد مافیا به دنبال کشته شدن یکی از یاران خود در صدد انتقام بر می آیند و یک سیاه پوست را با گوست داگ اشتباه می گیرند و می کشند و سرانجام چون او را نمی یابند، کبوترهایش را می کشند و گوست داگ هم با قلبی شکسته و مالامال از خشم و اندوه دست به کشتار گروهی مافیا می زند.

بیشتر بخوانید: تحلیل فیلم Panic Room اثر دیوید فینچر؛ اتاق مرگ با احترام به فارست ویتاکر

در این میان لوئی و دختر رئیس مافیا بار دیگر جان سالم به در می برند. در ادامه در دوئلی که بین لوئی و گوست داگ اتفاق می افتد؛ گوست داگ با اسلحه ای خالی در مقابل امیر خود قرار می گیرد و با شلیک های نهائی لوئی از بین می رود. در انتها تنها کسانی که در کنارش هستند دوست بستنی فروش اهل هائیتی است که سیاه پوست و فرانسوی زبان است و دختر کوچک سیاه پوستی که به تازگی با او آشنا شده و کتاب خوانی قهار است و یک کبوتر که مرگش را بدرقه می کنند. فیلم با ارجاعاتی به مهمترین فیلم های تاریخ سینما که در این نوع سبک و پرداخت قرار می گیرد؛ تبدیل به کلاژی می شود تا با تمسک به شیوه ی مضمون ربائی با کنار هم قرار گرفتن قطعات کلاژ به مفهومی نو و شگرف دست یابد.

فیلم هائی مثل سامورائی ژان پیر ملویل با شخصیتی مشابه فیلم Ghost Dog: The Way of the Samurai ، فیلم به یادمانی لئون، دن کیشوت، سکانس های رانندگی گوست داگ در خیابان های شب با ارجاع به تاکسی درایور با بازی قدرتمند رابرت دنیرو که قرار است یک قهرمان بی بدیل تنها بیافریند که با تمرین های سخت بدنی سعی دارد یک تنه به جنگ فساد حاکم بر جامعه برود، حتی حضور مستر نوبادی (در فیلم مرد مرده ی جارموش) در سکانسی از فیلم که افراد مافیا روی پشت بام ها به دنبال دستگیری گوست داگ و کشتن او هستند و با جمله ی نوستالژیک یک سفید پوست احمق گه… اما از همه شبیه تر پرسوناژ ژان رنو است در فیلم لئون که با طبیعت دمخور است و ارتباطش با ماتیلدای فیلم که قرار است آینده ی لئون را رقم بزند. گوست داگ هم در فیلم Ghost Dog: The Way of the Samurai یک آدم کش است مثل لئون. همانطور که لئون روح لطیفی دارد و با گلدانش مأنوس است، او هم به کبوترهایش وابسته است؛ می تواند با حیوانات و سگ ها ارتباطی ماورائی برقرار کند، حتا با روح سبک و کودکانه اش قابلیت تبدیل شدن به حیوانات را دارد و با دختر کوچکی (پرلین) دوست است که مثل گوست داگ همیشه کیف کوچکی همراهش است اما برخلاف گوست داگ که کیفی حامل اسلحه به همراه دارد، کیف کوچک دختر حامل کتاب هایش است. گوست داگ با بازی درخشان ویتاکر در بدنی سنگین و تنومند متبادر می شود که در لحظه، آماده ی هر نوع اتفاق از پیش تعیین نشده است و سریع و سبکبال مثل پرنده هایش عکس العمل نشان می دهد.

بیشتر بخوانید: تحلیل فیلم The Tree of Life درخت زندگی ساخته‌ی ترنس مالیک

فیلم Ghost Dog: The Way of the Samurai ساخته ی جیم جارموش

فیلم Ghost Dog: The Way of the Samurai ساخته ی جیم جارموش

او اگر چه قرار است قاتل (آدمکشی سنگدل) باشد اما قبل از هر چیز حتا قبل از انسان بودن او یک سامورائی است. تمام مهارت های حرفه ای او از دل حکمت یوشیدو یا آیین جوانمردی سامورائی ها بر می آید. حکمتی که از بودا اعتماد به نفس و توکل به سرنوشت را گرفته و از ذن، تفکر و اشراق را. مرگ در قاموس او از تجلی مرگ در فلسفه ی شرقی می آید. او آدم بدهای فیلم را (افراد مافیائیِ کاریکاتوری) را از بین می برد که مخاطب در کشتن آنها با گوست داگ همدل است. قانون ضد عقلانی کتاب هاگاکوره که بر اساس آن از براهین عقلانی و منطقی تبعیت نمی کند در فیلم هم ریشه های خود را دوانده است. گوست داگ یک دستگاه دارد که با آن می تواند همه ی درها را باز کند و حتا تلفن های افراد مافیا را با آن ردیابی کند. مشخصه ای مشابه کارتون های تلویزیونی که در آن هر اتفاق محالی ممکن است و افراد مضحک مافیا را با تماشای آن به هجو تبدیل می کند و از فیلم Ghost Dog: The Way of the Samurai یک سینمای پست مدرن گنگستری هجو می سازد. افراد مافیا که همگی به تماشای کارتون علاقمندند پرسوناژهای مضحک، فرسوده و تمام شده ای را به نمایش میگذارند که حتا توان گرفتن یک پرنده را هم ندارند، مدام در حال کشیدن سیگارهای برگ هستند و در بالا آمدن از پله ها به نفس نفس می افتند و در کنترل اوضاع ناتوانند؛ درست مثل دنیای کارتون ها در دنیای اوهام و تخیلات غرقند. کسانی که در انتها حتا مورد حمله ی کودکان هم با اسباب بازی هایشان قرار می گیرند و طنز مضحک ماجرا را تشدید می کنند.

بیشتر بخوانید: تحلیل فیلم Stranger than Fiction ، اگر زندگی‌مان یک داستان باشد…

این اتفاقات اشاره به حوادثی واقعی دارد به زمانی که جارموش خود در منطقه ای سکونت داشته که محل اقامت گروهی مافیای شکست خورده نیز بوده و این صحنه ها کماکان حالتی واقعی دارد. در مقابل گوست داگ در فیلم Ghost Dog: The Way of the Samurai بدون هیچ مزاحمتی در مقابل دارودسته ی احمق ها جولان می دهد و در کشتن آنها به دردسر بزرگی نمی افتد. یکی از صحنه های جذاب فیلم Ghost Dog: The Way of the Samurai کشته شدن سردسته ی مافیایی هاست که خشن ترین فرد گروه است و یک پایش لنگ می زند و از دریچه ی سینک با شلیک اسلحه ی لیزری گوست داگ کشته می شود. مهم ترین چیزی که هدف گوست داگ را ثابت می کند کشتن این دارودسته است در مقابل کشتار کبوتران بی گناهش که استعاره ای از افراد بی گناه و ساختن جامعه ای آزاد و پاک است. او به راحتی و بی پروا راه می رود درست مثل پرندگانش. روی پشت بام جائی که نزدیکترین مکان به آسمان است زندگی می کند پس بدین ترتیب پرسوناژ با بی پروایی و رهائی گره می خورد. کسی که از چیزی نمی ترسد و برای انجام کارهایش تردیدی ندارد و اگر گاهی تردیدی هم می آید از طرف او نیست از طرف طبیعت است. مثل سکانس جذابی که گوست داگ در حال نشانه گیری یکی از افراد مافیا با اسلحه ی دوربین دارش است و یک پرنده ی کوچک مانعش می شود. اما باز هم از پا نمی نشیند و نقشه ی دومش را اجرا می کند. درست مطابق آموزه ی کتاب هاگاکوره:

درنگ بسیار در تصمیم گیری، اراده ی تو را تباه می کند. وقتی سامورائی تصمیم می گیرد کسی را بکشد حتا اگر احتمال موفقیت وی با یورش مستقیم به سوی دشمن بسیار دشوار باشد، با فکر کردن به انجام آن به روشی غیر مستقیم و موکول کردن آن به آینده هرگز موفق نخواهد شد. ممکن است در این حین، قلب سامورائی شور انتقام خویش را از دست بدهد. ممکن است فرصت از دست برود و به احتمال زیاد موفق نخواهد شد. طریقت سامورائی، طریقت تصمیم در لحظه است و بهتر آن است که بی پروا باشی.

بیشتر بخوانید: تحلیل فیلم The Truman Show نمایش ترومن

فیلم Ghost Dog: The Way of the Samurai ساخته ی جیم جارموش

فیلم Ghost Dog: The Way of the Samurai ساخته ی جیم جارموش

رهائی و اشاره به آزادی که در قالب رهائی از عقلانیت هم بارز می شود در سکانس دیگری از فیلم Ghost Dog: The Way of the Samurai بارز می شود. آنجا که مردی در حال ساختن یک قایق بزرگ روی پشت بامش است. گویی او هم با انجام این کار قصد دارد از قید و بندهای زندگی عقلانی بگریزد و دست به رهائی بزند. گوست داگ و دوست فرانسویش هر دو در کار مرد می مانند که چگونه می خواهد آن را از آنجا خارج کند. کاری که البته با تفکر عقلانی انجام آن محال است و شبیه به عملکردی کارتونی می شود.

رهائی در اسم گوست داگ هم متبادر است. روحی که فارغ از قید و بندهاست و همه چیز را در این جهان چیزی جز یک نمایش خیمه شب بازی نمی داند پس زیاد دلبسته و نگران آن نیست. موضوع دیگری که در فیلم مطرح می شود موضوع ارتباط است که وابسته به یک زبان الفبائی صرف نیست. گوست داگ و دوست فرانسویش با هم ارتباط برقرار می کنند بدون اینکه با زبان الفبائی مشترکی صحبت کنند اما درست برعکس حس ها و حرف های هم را بدون اینکه از هم سر در بیاورند می فهمند و به زبان خود تکرار می کنند. عنصر دیگر ارتباطی بین افراد حاضر در فیلم Ghost Dog: The Way of the Samurai کتاب است. کتاب راشومون از دختر مافیائی به گوست داگ می رسد. گوست داگ آن را به پرلین می دهد و از او پس می گیرد و در آخر به لوئی می دهد تا آن را بخواند و هدایت شود؛ چون لوئی هنوز به قعر مرداب مافیاها سقوط نکرده است. کتاب هاگاکوره هم در آخر به پرلین می رسد که در واقع قرار است وارث معنوی گوست داگ باشد. حتی دوست فرانسوی گوست داگ هم برای برقراری ارتباط متوسل به کتابی درباره ی خرس ها می شود. فیلم Ghost Dog: The Way of the Samurai در انتها با کارتونی در ماشین لوئی تمام می شود که رفتار حاضر در فیلم را زیر سؤال می برد. هر کدام از شخصیت های کارتون پشت سر هم و به شکل متوالی توسط اسلحه ای بزرگ تر از اسلحه ی خود کشته می شوند و از بین می روند تا جائی که کره ی زمین تاب نمی آورد و منفجر می شود. اشاره به پایان دنیا در چنین نظام و چرخه ای که معیوب و ویرانگر است.

بیشتر بخوانید: تحلیل فیلم Before Sunrise کاری از ریچارد استوارت لینکلیتر، روایت عقلانی یک ماجرای عاشقانه

فیلم Ghost Dog: The Way of the Samurai ساخته ی جیم جارموش

فیلم Ghost Dog: The Way of the Samurai ساخته ی جیم جارموش

در پایان یکی از آموزه های درخشان کتاب هاگاکوره از زبان گوست داگ که به شکل نریشن در زیر متن شبی بارانی در قسمت های پایانی فیلم Ghost Dog: The Way of the Samurai روایت می شود، را با هم می خوانیم:

رفتاری هست که باید از رگبار آموخت. وقتی که ناگهان با رگباری مواجه می شوی، سعی می کنی خیس نشوی و در امتداد جاده می دوی. اما حتا با عبور از زیر ایوان خانه ها هم باز خیس خواهی شد. اما اگر از پیش اندیشه ی خویش را آماده سازی، آن هنگام که باران بر تو می بارد، سر در گم نیستی؛ اگر چه باز هم به همان اندازه خیس خواهی شد. این فهم در مورد هر چیزی از زندگی صدق می کند.

بیشتر بخوانید: تحلیل فیلم Call Me by Your Name مرا با نامت صدا کن ساخته لوکا گوادانینو ۲۰۱۷

منابع: هاگاکوره کتاب سامورائی/ نوشته ی یاماموتو چونه موتو/ ترجمه ی سید رضا حسینی

برای درج دیدگاه کلیک کنید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برو بالا