آرت کیوسک

محمدرضا شفیعی کدکنی: مروری بر زندگی و آثار شاعر، نویسنده و مترجم شهیر ایرانی

محمدرضا شفیعی کدکنی

محمدرضا شفیعی کدکنی فرزند میرزا محمد شفیعی کدکنی و فاطمه توسلی است که در ۱۸ مهر ۱۳۱۸ در کدکن که در آن زمان بخشی از شهرستان نیشابور بود متولد شد. مدتی بعد پدرش به مشهد رفت و در نزدیکی حرم امام رضا ساکن شد. پدرش از عالمان حوزه‌ی علمیه مشهد در دهه‌های ۲۰ تا ۵۰ خورشیدی بود. دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی شاعر معاصر ایرانی با اشعاری خاص و ناب که در بین شاعران معاصر ایرانی کمتر به مانندش را پیدا میکنید. این بار در نت نوشت مروری بر اشعار و زندگی این شاعر بلند آوازه ایرانی داریم.

محمدرضا شفیعی کدکنی

طفلی به نام شادی دیری است گمشده است

سفرت به خیر اما تو و دوستی، خدا را
چو از این کویر وحشت به سلامتی گذشتی
به شکوفه‌ها، به باران
برسان سلام ما را

شفیعی کدکنی فرزند میرزا محمد شفیعی کدکنی و فاطمه توسلی است که در ۱۸ مهر ۱۳۱۸ در کدکن که در آن زمان بخشی از شهرستان نیشابور بود متولد شد

شفیعی کدکنی فرزند میرزا محمد شفیعی کدکنی و فاطمه توسلی است که در ۱۸ مهر ۱۳۱۸ در کدکن که در آن زمان بخشی از شهرستان نیشابور بود متولد شد

مادر محمدرضا شفیعی کدکنی نیز از زنی فاضل و اهل شعر بود. شعر میگفت و پسرش را با حافظ مانوس کرد. شفیعی در مدرسه‌ی جدید درس نخوانده اما پانزده سال از نوجوانی و جوانی‌اش را در حوزه‌‌های علمیه‌ی خراسان سرگرم فراگیری بوده است.

“من از این که به مدرسه نرفتم بسیار بسیار خوشحالم یعنی می‌فهمم که یک نوع عنایت الهی بود… من اگر به شیوه‌ی معمولی به مدرسه می‌رفتم مسلماَ این مایه که به فرهنگ اسلامی مربوط است، هرگز نداشتم.”

در مورد زندگی محمدرضا شفیعی کدکنی گفتنی است که او در حوزه‌ی علمیه مشهد زبان و ادبیات عربی، فقه، کلام و اصول را تا سطح عالی خوانده است. در کنار خواندن درس در حوزه، از دانشگاه فردوسی مشهد هم فوق لیسانس زبان و ادبیات فارسی گرفت و بعد از دانشگاه تهران دکترای آن را دریافت کرد.

 بدیع الزمان فروزانفر، مجتبی مینوی، علی اکبر فیاض، احمد علی رجایی بخارایی، غلامحسین یوسفی، عباس زریاب خویی، پرویز ناتل خانلری از اساتید کدکنی بوده‌ اند که هر یک در زمان خود از بزرگان زبان و ادبیات فارسی به شمار می‌رفتند و می‌روند.

شفیعی کد کنی در حوزه‌ی علمیه مشهد زبان و ادبیات عربی، فقه، کلام و اصول را تا سطح عالی خوانده است

شفیعی کد کنی در حوزه‌ی علمیه مشهد زبان و ادبیات عربی، فقه، کلام و اصول را تا سطح عالی خوانده است

محمدرضا شفیعی کدکنی می‌گوید دو شخصیت در زندگی او به شدت تاثیرگذار بوده اند. شیخ محمد تقی ادیب نیشابوری، استاد بزرگ ادبیات عرب در حوزه‌ی مشهد و یکی دیگر از استادان فقه و اصول حوزه مشهدی به نام شیخ‌هاشم قزوینی.

“از شیخ‌ هاشم قزوینی علاوه بر فقه و اصول عملا آموختیم که از تنگ نظری‌‌های قرون وسطایی به در آییم.”

اما تاثیر ادیب نیشابوری بر آقای کدکنی بسیار عمیق بود.

“من از سن چهار پنج سالگی به خوبی به یاد میآورم دوران اقامت مرحوم ادیب را که با همسرش در آن سراچه‌ی کمالی (در همسایگی منزل خانواده کدکنی) زندگی می‌کردند. من و مادرم به دیدار ایشان به آنجا می‌رفتیم.”

ادیب نیشابوری، خویشاوند خانواده‌ی شفیعی کدکنی بود.

“همسر ادیب که طیبه خانوم نام داشت دختر حلیمه خانم بود و حلیمه خانوم دختر عمه‌ی پدرم بود. وقتی که مادرم در جوانی، صبح روز ۲۱ اسفند ۱۳۳۱ درگذشت. حلیمه خانم با مهربانی و لطف بسیار ماه‌‌ها در منزل ما ماند که چراغی را روشن بدارد و خانه از زن و زندگی خالی نباشد.”

بیشتر بخوانید: نجف دریابندری؛ مترجمی به وسعت دریا

کتاب در کوچه باغ‌های نشابور یکی از مجموعه اشعار شفیعی کد کنی میباشد

کتاب در کوچه باغ‌های نشابور یکی از مجموعه اشعار شفیعی کد کنی میباشد

ادیب برای او همیشه استاد یگانه ادبیات عرب و بلاغت اسلامی بود. در درس ادیب صدها طلبه حضور داشتند و او از روی منبر با طنین و آهنگ ویژه‌‌ای که در صدایش بود درس می‌داد. موسیقی کلام او گوش نواز بود و به گفته‌ی خودش صدای او هنوز بعد از پنجاه سال در گوش او طنین انداز است.

از قدیم گفته اند وقتی میخواهی کسی را بشناسی به سراغ دوستانش برو. از دوستان می‌شود فهمید که چگونه خود فرد خصوصیت‌هایی دارد. از جمله دوستان نزدیک محمدرضا شفیعی کدکنی، مهدی اخوان ثالث شاعر همشهری‌اش به شمار می‌رود.

گرچه در ابتدا، شعر کلاسیک میگفت و هنوز هم گهگاهی می‌گوید، اما سبک او سبک شعر نو با قالب و وزن و موسیقی مخصوص به خودش است.

“مرحوم پدرم که یک فرزند داشت تمام هم و غم خود او این بود که به من چیزی یاد بدهد. چون حافظه‌ی بسیار نیرومندی داشتم پاره‌ای از الفیه را ایشان بر من قرائت می‌کرد و من بی‌ آنکه معنی آن‌ها را بدانم طوطی وار حفظ بودم از این بابت در تمام محافل مشهد مشهور شده بودم.”

این مهم در مروری بر زندگینامه و آثار محمدرضا شفیعی کدکنی نباید از قلم بیافتد که تخلص او “م. سرشک” است. چندین دفتر منتشر شده‌ی شعر دارد که از جمله نام آورترین آن‌ها از کوچه باغ‌های نشابور و هزاره دوم آهوی کوهی است.

به جز دفتر شعر تحقیقات بسیاری از جمله در زمینه‌ی شعر کلاسیک از او منتشر شده است. اما موسیقی شعر یکی از مهمترین آثار اوست. او در عرصه عمومی تر آثار و اشعاری دارد که آرام آرام به حافظه جمعی همزبانان‌‌اش وارد شده است یعنی تاثیری که آرزوی هر شاعری است. به کجا چنین شتابان یا کاش آدمی میتوانست وطن‌اش را … از جمله اشعار آشنای اوست.

این مهم در مروری بر زندگینامه و آثار محمدرضا شفیعی کدکنی نباید از قلم بیافتد که تخلص او

این مهم در مروری بر زندگینامه و آثار محمدرضا شفیعی کدکنی نباید از قلم بیافتد که تخلص او “م. سرشک” است. چندین دفتر منتشر شده‌ی شعر دارد که از جمله نام آورترین آن‌ها از کوچه باغ‌های نشابور و هزاره دوم آهوی کوهی است.

کتاب شناسی محمدرضا شفیعی کدکنی

مجموعه اشعار:

  • ۱۳۴۴ – زمزمه‌ها
  • ۱۳۴۴ – شبخوانی
  • ۱۳۴۷ – از زبان برگ
  • ۱۳۵۰ – درکوچه باغ‌های نیشابور
  • ۱۳۵۶ – بوی جوی مولیان
  • ۱۳۵۶ – از بودن‌ و سرودن
  • ۱۳۵۶ – مثل درخت‌ در شب‌ باران
  • ۱۳۶۷ – هزاره‌ دوم‌ آهوی‌ کوهی

آثار نظری و انتقادی و تصحیح و ترجمه

  • صور خیال در شعر فارسی
  • موسیقی شعر
  • تصحیح اسرارالتوحید نوشتهٔ محمد بن منور
  • تصحیح تاریخ نیشابور نوشتهٔ حاکم نیشابوری
  • تصحیح آثار عطار نیشابوری
  • تصحیح مختارنامه
  • تصحیح مصیبت نامه
  • تصحیح منطق‌الطیر
  • تصحیح اسرارنامه
  • تصحیح دیوان عطار
  • تصحیح تذکره الاولیاء (هنوز به چاپ نرسیده است)
  • تصحیح آفرینش و تاریخ در دو جلد
  • مفلس کیمیا فروش دربارهٔ شعر انوری
  • زبور پارسی نگاهی به زندگی و غرل‌های عطار
  • تازیانه‌های سلوک در بارهٔ قصاید سنایی
  • در اقلیم روشنایی تفسیر چند غزل حکیم سنایی
  • شاعر آیینه‌ها بررسی سبک هندی و شعر بیدل دهلوی
  • آن سوی حرف و صوت
  • میراث عرفانی ایران (چهار جلدی):
  • دفتر روشنایی (در شرح سخنان و افکار بایزید بسطامی)
  • نوشته بر دریا (در بیان میراث عرفانی ابوالحسن خرقانی)
  • چشیدن طعم وقت (در شرح عرفان و افکار ابوسعید ابوالخیر)
  • حالات و سخنان ابوسعید (در شرح عرفان و افکار ابوسعید ابوالخیر)
  • ادوار شعر فارسی از مشروطه تا سقوط سلطنت
  • زمینهٔ اجتماعی شعر فارسی
  • شعر معاصر عرب
  • قلندریه در تاریخ سیر دگردیسی یک اندیشه
  • ترجمه تصوف اسلامی و رابطه انسان و خدا نوشته رینولد نیکلسون
  • تصحیح غزلیات شمس تبریز
  • مقدمه‌نویسی و انتشار تصویر نسخه خطی منظومهٔ علی‌نامه و …

برای درج دیدگاه کلیک کنید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برو بالا