آرت کیوسک

پروین اعتصامی ، سیده الشعرا ؛ هشیاری بیار، اینجا کسی هشیار نیست

پروین اعتصامی

۱۷ فروردین ماه امسال، ۷۷ امین سالمرگ پروین اعتصامی شاعری که یکی از مفاخر ارزشمندی است که زن و سیاست در اشعارش جایگاه ویژه ای دارد.

۱۷ فروردین ماه امسال، ۷۷ امین سالمرگ پروین اعتصامی شاعری که یکی از مفاخر ارزشمندی است که زن و سیاست در اشعارش جایگاه ویژه ای دارد. رخشنده اعتصامی معروف به پروین اعتصامی در ۲۵ اسفند ۱۲۸۵ در تبریز متولد شد. پدرش یوسف اعتصامی آشتیانی معروف به اعتصام الملک پسر میرزا ایراهیم خان مستوفی از نویسندگان و مترجمان مشهور اواخر دوره ی قاجار بود و او در آن زمان ماهنامه ی ادبی بهار را منتشر می کرد. مادرش اختر فتوحی فرزند میرزا عبدالحسین ملقب به مُقدّم العِداله و متخلص به شوری از واپسین شاعران دوره ی قاجار، اهل تبریز و آذربایجانی بود. بودن در خانواده ای ادبی باعث پروراندن استعداد پروین شد.

پروین اعتصامی ، سیده الشعرا

او در سال هزار و دویست و نود و یک در حالی که کودکی بیش نبود با خانواده به تهران آمد. از این رو پروین از کودکی با مشروطه خواهان و چهره های فرهنگی آن زمان آشنا شد و ادبیات را در کنار پدر و از استادانی چون دهخدا و ملک الشعرای بهار آموخت. جالب است که او شعر زیر را که “ای مرغک ” نام دارد در ۱۲ سالگی سروده است:

ای مُرغک خُرد، ز آشیانه
پرواز کن و پریدن آموز
تا کی حرکات کودکانه؟
در باغ و چمن چمیدن آموز
رام تو نمی شود زمانه
رام از چه شدی؟ رمیدن آموز
مندیش که دام هست یا نه
بر مردم چشم، دیدن آموز
شو روز به فکر آب و دانه
هنگام شب آرمیدن آموز

بیشتر بخوانید: مرور بر زندگی بهرام بیضایی ؛ نویسنده، کارگردان، فیلمنامه‌نویس، پژوهشگر، استاد دانشگاه

سال ها بعد ملک الشعرای بهار او را ملکه شعرای زن؛ سیده الشعرا نامید. اعتصامی پایان نامه ی تحصیلی خود را از مدرسه ی آمریکایی تهران گرفت و در همان جا شروع به تدریس کرد. خانم میس شولر، رئیس مدرسه ی آمریکایی دختران خاطرات خود را از تحصیل و تدریس پروین در آن مدرسه چنین بیان می کند:

«پروین، اگر چه در همان اوان تحصیل در مدرسه ی آمریکایی نیز معلومات فراوان داشت، اما تواضع ذاتی اش به حدی بود که به فرا گرفتن مطلب و موضوع تازه ای که در دسترس خود می یافت شوق وافر اظهار می نمود.»

سال ۱۳۱۳ با پسر عموی پدرش فضل الله همایون فال ازدواج کرد. پیوند زناشویی او با همسرش که رئیس شهربانی کرمانشاه بود و اخلاقی نظامی داشت و با روحیات شاعرانه پروین سازگار نبود دوام نداشت و به زودی این وصال به جدایی انجامید. او پس از جدایی از همسر، مدتی کتابدار کتابخانه ی دانشسرای عالی بود. اعتصامی با طبعی بلند ورود به دربار را نپذیرفت و مدال وزارت معارف را رد کرد. دیوان اشعار وی بالغ بر ۲۵۰۰ بیت و ۲۴۸ قطعه شعر است، که از آن میان ۶۵ قطعه به صورت مناظره است. این اشعار بیشتر در مورد نقد مسائل اجتماعی است. او در قصایدش پیروی ناصرخسرو است. پروین تحت تاثیر سعدی و حافظ بوده و اشعارش ترکیبی از دو سبک خراسانی و عراقی است.

بیشتر بخوانید: مروری بر زندگی بابک بیات ؛ اسطورۀ بی تکرار آهنگسازی ایران

او در پانزدهم فروردین ۱۳۲۰ شمسی  در سی و پنح سالگی به علت ابتلا به حصبه درگذشت در حالی که اگر این مرگ زودهنگام در این سن به سراغش نمی آمد بعد از آن سال ها می توانست عالی ترین پدیده های ذوقی و فکری انسانی را به ادبیات پارسی ارمغان نماید. اعتصامی در قم در مقبره ی خانوادگی به خاک سپرده شد. این قطعه را زنده یاد پروین اعتصامی برای سنگ مزار خود سروده است:

این که خاک سیهش بالین است
اختر چرخ ادب پروین است

گر چه جز تلخی از ایام ندید
هر چه خواهی سخنش شیرین است

صاحب آن همه گفتار امروز
سائل فاتحه و یاسین است

دوستان به که ز وی یاد کنند
دل بی دوست دلی غمگین است

خاک در دیده بسی جان فرساست
سنگ بر سینه بسی سنگین است

بیند این بستر و عبرت گیرد
هر که را چشم حقیقت بین است

هر که باشی و زهر جا برسی
آخرین منزل هستی این است

آدمی هر چه توانگر باشد
چو بدین نقطه رسد مسکین است

اندر آن جا که قضا حمله کند
چاره تسلیم و ادب تمکین است

زادن و کشتن و پنهان کردن
دهر را رسم و ره دیرین است

خرم آن کس که در این محنت‌گاه
خاطری را سبب تسکین است

گفتنی است به پاس زحمات فراوان پروین اعتصامی در زمینه ی شعر معاصر ایران و سبک شعر مناظره‌ ای، روز بیست و پنجم اسفندماه معادل با ۱۶ مارس، روز بزرگداشت پروین اعتصامی شاعر ایرانی نام‌ گذاری شده است.

بیشتر بخوانید: مرتضی احمدی ؛ صدایی که بی شک هیچ گاه خاموش نخواهد شد!

برای درج دیدگاه کلیک کنید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برو بالا