ادبیات جهان

تحلیل رمان دکتر جکیل و مستر هاید نوشته‌ی رابرت لوییس استیونسن ؛ تمایزهای خیر و شر

تحلیل رمان دکتر جکیل و مستر هاید نوشته ی رابرت لوییس استیونسن

رابرت لوییس استیونسن، شاعر، نویسنده و مقاله نویس اسکاتلندی بود که از سمت بسیاری از نویسندگان من جمله بورخس، همینگوی، جیمز ماتیو بری و… بسیار ستوده شده است. از آثار مطرح این نویسنده می توان به جزیره گنج، مورد عجیب دکتر جکیل و آقای هاید، ربوده شده و…اشاره کرد.

رابرت لوییس استیونسن Robert Louis Stevenson، شاعر، نویسنده و مقاله نویس اسکاتلندی بود که از سمت بسیاری از نویسندگان من جمله بورخس، همینگوی، جیمز ماتیو بری و… بسیار ستوده شده است. از آثار مطرح این نویسنده می‌توان به جزیره گنج، مورد عجیب دکتر جکیل و آقای هاید، ربوده شده و…اشاره کرد. مورد عجیب دکتر جکیل و آقای هاید Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde ، که در ایران با عنوان دکتر جکیل و مستر هاید شناخته می‌شود، رمانی است نه چندان بلند از رابرت لوییس استیونسون که در سال ۱۸۸۶ در لندن منتشر شد. در ادامه به تحلیل رمان دکتر جکیل و مستر هاید می‌پردازیم.

بیشتر بخوانید: نقد رمان آلیس در سرزمین عجایب نوشته‌ی لوییس کارول

تحلیل رمان دکتر جکیل و مستر هاید ؛ تمایزهای خیر و شر

در ابتدای تحلیل رمان دکتر جکیل و مستر هاید باید اشاره کرد که رابرت لوییس استیونسن، رمانش را بر اساس خوابی که می‌بیند، در مدت چند روز می‌نویسد، ولی پس از اتمام کار، به‌ دلیل این که حس می‌کند، نتیجه‌ی دلخواه را کسب نکرده است، تمامن دست‌نوشته‌‌ی نسخه‌‌ی اولیه‌ی رمان را می‌سوزاند ولی دوباره پشیمان می‌شود و سه روزه، تمام داستان را روی کاغذ می‌آورد و این گونه یکی از بهترین و تاثیرگذارترین آثار ادبی را به ادبیات و فرهنگ جهان اضافه ‌می کند.

رابرت لوییس استیونسن Robert Louis Stevenson، شاعر، نویسنده و مقاله نویس اسکاتلندی

رابرت لوییس استیونسن Robert Louis Stevenson، شاعر، نویسنده و مقاله نویس اسکاتلندی

در تحلیل رمان دکتر جکیل و مستر هاید باید گفت: این رمان به دلیل درون‌مایه‌‌ی ویژه اش همیشه در مباحث روان شناختی، فلسفی و ادبی مورد توجه قرار گرفته است، این اثر مبحث مهمی از آسیب شناسی روانی که همان دوگانگی شخصیتی یا شکل شدیدتر و حادتر دوگانگی شخصیت که در واقع بیماری اسکیزوفرنی است را مطرح می‌کند.

بیشتر بخوانید: نقد رمان ابله The Idiot اثر ماندگار فئودور داستایفسکی

محتوای این اثر تا کنون، دستمایه‌ی بسیاری از آثار سینمایی و ادبی جهان قرار گرفته است.

در تحلیل رمان دکتر جکیل و مستر هاید باید اشاره کرد که، کاراکتر دکتر جکیل که بسیار پیگیر مقوله‌ی دوگانگی شخصیت است و مدام تناقضاتی بین شخصیت مثبت و منفیش، در خود می‌بیند، نهایتن در آزمایشگاهش دارویی می‌سازد که جنبه های خوب و بد فردی اش را از یک دیگر متمایز می‌کند. در نهایت بعد از مصرف دارویی که درست کرده است، از جنبه‌های منفی وجودیش، شخصیتی به نام مستر هاید بیرون می‌آید که سراسر شخصیتی است شر که حتی دست به اعمال جنایت کارانه می‌زند.

ولی نکته این‌جاست که در پایان این کشمکش ها و درگیری ها بین شخصیت منفی و مثبت، دکتر جکیل دیگر توانایی مقابله با مستر هاید را ندارد و نمی تواند از قالب این شخصیت در بیاید و یا حتی بتواند او را مهار کند،  پس مجبور می‌شود که خودکشی کند و به زندگی اش خاتمه دهد.

نکته‌ی دیگری که در تحلیل رمان دکتر جکیل و آقای هاید، مهم است این است که این اثر کشمکش و تنش های درونی بد و خوب هر انسان را به نمایش در می‌آورد. استایل نوشتاری رمان بسیار گیرا و غنی است و از لحظه‌ی خلق آن تا به امروز به عنوان مرجع مهم در مقوله‌ی دوگانگی شخصیت، شناخته می‌شود.

بیشتر بخوانید: تحلیل رمان سقوط نوشته‌ی آلبر کامو

تحلیل رمان دکتر جکیل و مستر هاید

تحلیل رمان دکتر جکیل و مستر هاید

در تحلیل رمان دکتر جکیل و مستر هاید باید گفت این اثر منبع نوشته ها و فیلم های زیادی در یک قرن اخیر بوده است و این خود نشان از تاثیرگذاری این اثر است. فی الواقع از سال ۱۸۹۰ تا به امروز داستان و روایت های زیادی از این رمان اقتباس شده است.
شاید به نوعی در تحلیل رمان دکتر جکیل و مستر هاید از داستانِ آن باید به عنوان سعی و کوشش انسان برای تمایز بین خیر و شر نام برد.

بیشتر بخوانید: نقد رمان رگتایم Ragtime، شاهکار‌ E. L. Doctorow ادگار لورنس دکتروف

در داستان دکتر جکیل بخشی از منزل خودش را به آزمایشگاهی تبدیل می‌کند تا بتواند برای نمود شخصیت منفی وجودیش ماده‌ی شیمیایی را بسازد. دکتر جکیل به این امر واقف است که روزها شخصیتی آرام،‌ با ثبات و متعادل دارد و شدیدن دوست دارد به مردم کمک کند و آنها را درمان کند و مشکلاتشان را حل کند. ولی بالعکس شخصیتی که شب ها به سراغش میاید متفاوت است و دوست دارد به دنبال عیش و نوش، بی بندوباری و خلاف های ریز و درشت دیگر برود. فی الواقع نکته ای که در تحلیل رمان دکتر جکیل و مستر هاید واضح است، او نمی تواند  این تناقض بین خیر و شر را در خودش حل کند پس تصمیم می‌گیرد مشکلش را به نوع دیگری تبدیل کند. رابرت لوییس استیونسن نیمه‌ی تاریک  وجود ذهن انسان و آثار مخرب آن را به خوبی در رمان تشریح می‌کند.

برسیم به طرح داستانی رمان دکتر جکیل و مستر هاید،  طرح داستانی این اثر بر اساس وحشت و هیجان پیش می‌رود. هنری جکیل که دکتر جامعه‌شناس است،‌ برای خروج از تناقضات شخصیتیش، معجونی را در آزمایشگاهش می‌سازد که شخصیت او را به ادوارد هاید تغییر می‌دهد، هایدی که فاقد هرگونه احساس و صفات خوب است.

رفتار مستر هاید کاملن شبیه به یک حیوان وحشی و رام نشده است که هیچ ابایی از انجام کارهای بد و رقت انگیز و نفرت انگیز ندارد. به تدریج هایدِ ساخته‌ی ذهن و دست دکتر جکیل، کنترل تمام امور را به‌ دست می‌گیرد و منیت دکتر جکیل را نیز سلب می‌کند و تبعات منفی را به بار می‌آورد. این داستان هم مانند تمام داستان‌های استیونسن، دارای عوامل تعلیق و ابهام است و خواننده را تا پایان در بهت نگه می‌دارد.

نکته‌ی دیگری که در تحلیل رمان دکتر جکیل و مستر هاید حائز اهمیت است، نویسنده اساسن قهرمان ویژه ای را در این داستان، و اکثر داستان هایش خلق نمی کند و ما یک قهرمان واقعی به معنای کلاسیک آن نداریم.

نکته‌ی آخر در تحلیل رمان دکتر جکیل و مستر هاید پرداختن به مقوله‌ی علم و علوم آزمایشگاهی و تجربی است. در واقع یکی از مهم ترین دغدغه های قرن ۱۹ را می‌توان ظهور و پیشرفت‌های علمی بزرگ دانست، قطعن این نگرش روی ادبیات و فرهنگ یک کشور و زمینه های فکری اثر می‌گذارد. رمان‌ دکتر جکیل و آقای هاید هم از این قاعده مستثنا نیست و زمینه‌ی علمی دارد.

بیشتر بخوانید: نقد رمان لیدی ال Lady L. نوشته‌ی رومن گاری

بیشتر بخوانید: نقد رمان مرشد و مارگاریتا نوشته‌ی میخائیل بولگاکف

تحلیل رمان دکتر جکیل و مستر هاید

تحلیل رمان دکتر جکیل و مستر هاید

دکتر جکیل آزمایش‌هایش را به قصد پیشرفت علم آغاز می‌کند ولی بعدها اعتراف می‌کند که با این حرکت های جسورانه فقط نیتش این بود که در علم پزشکی، به‌ عنوان یک دانشمند مطرح شود و جایگاه ویژه ای پیدا کند. این در حالی است که وقتی در آزمایش‌ها پیشرفت می‌کند،‌ و اثر بخشی معجون را می‌فهمد، بیشتر و بیشتر به دنیای ضداخلاقی مستر هاید معتاد می‌شود، به طوری که دیگر نمی‌تواند خود واقعی اش را از شخصیت مستر هاید جدا کند تا این که در انتها، این جست‌وجوی علمی او را از بین می‌برد و شخصیت دکتر جکیل را هم نابود می‌کند.

نکته‌ی مهم این جاست که دکتر جکیل با این که آگاه است، آزمایش‌هایش در مسیر غیراخلاقی و نادرست افتاده است، به خاطر منافع شخصی اش حاضر نیست از این جریانات دست بر دارد و این امر چیزی است که در زندگی بشر امروز هم وجود دارد و به نوعی موجب نگرانی هم هست. شاید به همین دلیل است،‌ که این اثر هنوز هم یکی از بهترین و مطرح ترین رمان‌هایی است که تاکنون خلق شده است.

بیشتر بخوانید: تحلیل شب های روشن اثر فیودور داستایوفسکی

برای درج دیدگاه کلیک کنید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برو بالا