ادبیات ایران

تحلیل رمان طریق بسمل شدن نوشته‌ی محمود دولت آبادی، نگاهی نو به جنگ ایران و عراق

تحلیل رمان طریق بسمل شدن نوشته ی محمود دولت آبادی

تحلیل رمان طریق بسمل شدن نوشته ی محمود دولت آبادی را با بیوگرافی مختصری از او آغاز می کنیم. محمود دولت آبادی متولد ۱۰ مرداد ۱۳۱۹ در سبزوار است. او نویسنده، نمایشنامه نویس و فیلمنامه نویس ایرانی است. رمان بلند کلیدر مشهورترین اثر اوست. آثار دولت آبادی به زبان های بسیاری در سراسر دنیا منتشر شده است.

تحلیل رمان طریق بسمل شدن نوشته ی محمود دولت آبادی را با بیوگرافی مختصری از او آغاز می کنیم. محمود دولت آبادی متولد ۱۰ مرداد ۱۳۱۹ در سبزوار است. او نویسنده، نمایشنامه نویس و فیلمنامه نویس ایرانی است. رمان بلند کلیدر مشهورترین اثر اوست. آثار دولت آبادی به زبان های بسیاری در سراسر دنیا منتشر شده است. از روی آثار او چندین فیلم سینمایی ساخته شده است. فیلم خاک به کارگردانی مسعود کیمیایی از روی داستان اوسنه ی بابا سبحان ساخته شده است. داستان های دولت آبادی بیشتر در روستاها و حول روابط روستایی و روزگار این مردم می گذرد. از دیگر آثار محمود دولت آبادی می توان به رمان جای خالی سلوچ (۱۳۵۸) داستان کوتاه آهوی بخت من گزل(۱۳۶۸) روزگار سپری شده ی مردم سالخورده(۱۳۶۹) و رمان سلوک(۱۳۸۲) اشاره کرد.

بیشتر بخوانید: مروری بر زندگی و آثار محمود دولت آبادی

تحلیل رمان طریق بسمل شدن ؛ نگاهی نو به جنگ ایران و عراق

رمان طریق بسمل شدن تازه ترین اثر اوست که در سال ۱۳۹۷ به چاپ رسیده است. این رمان پس از ده سال انتظار مجوز چاپ دریافت کرده است. دولت آبادی خود درباره ی این رمان میگوید که از سال ۱۳۸۳ تا سال ۱۳۸۵ مشغول نوشتن آن بوده است.

بِسمِل در لغت معنی کشتن دارد. گویند بسمل کن یعنی بکش. ( فرهنگ اسدی). هر چیزی که آن را ذبح کرده باشند یعنی سر بریده باشند و  وجه تسمیه اش آن است که وقت ذبح کردن بسم الله می گویند. ( از ناظم الاطبا) نیم کشته و یا کشته را گویند. کشته. گلو بریده. نیم جان. سر بریده. و طریق بسمل شدن نام این تازه ترین اثر محمود دولت آبادی است.

بیشتر بخوانید: تحلیل رمان جای خالی سلوچ اثر محمود دولت آبادی، مرگان که سر از بالین برداشت سلوچ نبود.

«از جایی، بر این نقطه ی خاکی گلوله ای از دهانه ی لوله ی یک سلاح شلیک می شود: نه! از جایی، نقطه ای در این کره ی زمین گلوله ای سربی، سنگین و مخرب از دهانه ی فراخ لوله ی بلند یک سلاح سنگین شلیک می شود. دقیق تر از این نمی شود گفت، مگر این که بدانیم درون آن حجم نسبتاً مخروطی چه میزان مواد انفجاری طراحی و جا گذاری شده است. این را ما نمی دانیم، شاید مغزی که فرمانِ فشردن دکمه ای را می دهد هم نداند. چرا باید تصور کنم انگشتی فقط یک دکمه را فشار می دهد؟ ای بسا یک اهرم را پایین یا بالا می کشاند؟ چه می دانم؟ چه فرقی می کند، و چه تشخصی می توان قایل شد برای اجزائی از یک ماشینِ کشتن که تک به تکِ آن، یک مجموعه، یک ترکیب را به وجود آورده باشند؟ پس گلوله ای شلیک شد تا بعد از طی سفری – که در خیالِ من طولانی می گذرد – در جایی از همین زمین فرود بیاید، منفجر بشود، ویران کند و جایی را به آتش بکشد و ابری از دود در هوا بد ماند.»

رمان طریق بسمل شدن

رمان طریق بسمل شدن

بیشتر بخوانید: روزگار سپری شده مردم سالخورده نوشته‌ی محمود دولت آبادی

تحلیل رمان طریق بسمل شدن نوشته ی محمود دولت آبادی را با این پاراگراف آغازین از رمان شروع می کنیم. با این آغاز در می یابیم که با رمانی در حوزه ی جنگ رو به رو هستیم. این رمان اثری است در رابطه با جنگ ایران و عراق و ماجراها در نقطه ای به نام تپه ی صفر می گذرد. هر دو گروه سربازان در روبه روی هم و در محاصره ی یکدیگر گیر افتاده اند. و تانکر آبی وسط این دو گروه قرار دارد. و هر دو به دنبال راهی برای رسیدن به تانکر آب پایین تپه هستند. این ماجرای اصلی و هسته ی اصلی رمان است. در کنار این ماجراها جایی در اردوگاه اسیران نویسنده ای قرار است داستان های اسارت اسیران را بنویسد. و ماجرای تپه و اسرای این اردوگاه در یک روایت تو در تو به موازات هم پیش می رود.

دولت آبادی روایت تاریخی از جنگ ایرانی ها به طور خاص و به طور عام جنگ فارسی زبان ها در مقابل عراقی ها و اعراب ارائه می کند. در تحلیل رمان طریق بسمل شدن باید اشاره کرد که این رمان داستان نوشتن و نویسندگان نیز است همان طور که خود می گوید در تاریخ ما شمشیر و قلم در کنار هم می نشسته اند همیشه.

بیشتر بخوانید: تحلیل رمان بوف کور اثر صادق هدایت، حالا من آرامم، آرام. مثل نبض یک مرده…

در تکمیل تحلیل طریق بسمل شدن باید گفت که مهم ترین ویژگی این اثر تقدس زدایی از جنگ است. هر نوع جنگی با هر بهانه ای و با هر پایانی. در این اثر لایه های مختلف جنگ های متفاوت کاویده می شود و اغلب این دیدگاه ها از دیالوگ هایی که بین نویسنده و مسئول اردوگاه عراقی ها بیان می شود.

در تحلیل رمان طریق بسمل شدن باید گفت که نویسنده و مسئول اردوگاه هر یک از زاویه ی دید خود به تاریخ جنگ می نگرند و از این رهگذر ما شاهد جنبه های مختلف یک جنگ هستیم.«من نویسنده هستم سرگرد، نویسندگان نمی توانند هیزم بیار جنگ باشند. آن هم جنگی که من هنوز معنا و هدف آن را نفهمیده ام.»

اما در پایان تحلیل رمان طریق بسمل شدن باید گفت که بهرحال رمان صرف نظر از تمام جنبه ها و لایه های روانی، سیاسی و فلسفی، جدا از تمام اعتراضی که در اثر نسبت به استفاده از دین و دعوا بر سر آن دارد از ماجرا خالی است. و گویی تمام آن سربازان گیر افتاده در تپه ی صفر و یا اردوگاه اسرا بهانه ای هستند برای بیان دغدغه های فکری دولت آبادی. و همین امر باعث کند و کش دار شدن ریتم رمان می شود که البته به دلیل حجم کم رمان شاید خیلی آزار دهنده نباشد. ولی شوقی را هم در خواننده به جهت پیگیری ماجراها ایجاد نمی کند.

بیشتر بخوانید: نگاهی به نامه های شاملو به آیدا ، چه بی تابانه می خواهمت ای دوریت آزمون تلخ زنده به گوری

« همین ها، این ها، نمی بینی شان؟ تو نمی بینی؟ همه هستند، همه هستند. نمی بینی شان؟ کفن و قمقمه. نگاه کن. نگاه کن! « تشنه ای، تو تشنه ای برادرم. بنوش آب!» نگاه کن، نگاه کن! چه رستخیز روشنی! منم، تویی و دیگران. تویی، منم و دیگران. چه رستخیز روشنی. کلاه خود و چکمه و یراق. یکی به آفتاب می دهد سلام، یکی به آب. یکی به آسمان نیاز می برد، یکی به خاک.»

بیشتر بخوانید: پیشنهاد شنیدنی: کتاب صوتی «آهوی بخت من گزل» به روایت محمود دولت آبادی

برای درج دیدگاه کلیک کنید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برو بالا