موسیقی

تحلیل آلبوم ایران من ساخته‌ی همایون شجریان و سهراب پورناظری؛ بر دشت من، باران توئی

تحلیل آلبوم ایران من ساخته‌ی همایون شجریان و سهراب پورناظری

آلبوم ایران من اما در این روزهای ابری ملتی پریشان، می تواند در پس صدای حزن آلود و صادقِ همایون شجریان مرهمی باشد بر شب های بی ستاره ی کهکشان پرباری که اکنون یک ستاره هم در آسمان بیکرانش یافت نمی شود.

نوشتن، سرودن و نواختن از ایران، سرزمین دشت های سبز ِدور زیر پهنه‌ی سهمگین ابرهای بیگانه، سرزمین خوشه های رنگین ستارگان آسمانِ کویر، سرزمین بادهای بی پایان، آفتاب های همیشه، رودهای خروشان به گل نشسته و طلوع روزهای روشن سعدی، حافظ، فردوسی و مولوی که اکنون با گام هائی خاک آلود می رود در پس آرزوهای گم شده‌ی ملتی دفن شود، همیشه سخت است و اکنون، در روزهای تار و محو ایرانِ همیشه عزیزِ معاصر سخت تر از پیش… گوئی در پس این روزهای سخت آهنین، این قلم نیست که پیش می رود، این گام هائی استوار نیست که به سوی آینده می رود، این تنها سیاهی است که در خون ها می دود. در ادامه با تحلیل آلبوم ایران من ساخته همایون شجریان و سهراب پورناظری با نت نوشت همراه باشید.

دانلود آلبوم ایران من همایون شجریان

دانلود آلبوم ایران من همایون شجریان

ای در رگانم خون وطن
ای پرچمت ما را کفن
دور از تو بادا اهرمن
ایرانِ من ایرانِ من ایرانِ من ایرانِ من…

بیشتر بخوانید: معرفی آلبوم ایران من از همایون شجریان

آلبوم ایران من ساخته ی همایون شجریان و سهراب پورناظری

آلبوم ایران من ساخته ی همایون شجریان و سهراب پورناظری

تحلیل آلبوم ایران من

آلبوم ایران من اما در این روزهای ابری ملتی پریشان، می تواند در پس صدای حزن آلود و صادقِ همایون شجریان مرهمی باشد بر شب های بی ستاره‌ی کهکشان پرباری که اکنون یک ستاره هم در آسمان بیکرانش ندارد. آلبوم ایران من که با همکاری نوازندگان ایرانی و خارجی تنظیم شده است، با اشعاری از سعدی، فردوسی، پوریا سوری، اهورا ایمان و اسحاق انور تکمیل می شود. در آغاز تحلیل آلبوم ایران من باید گفت، تعدادی از قطعات این آلبوم در کنسرت- اپرای سی بر پایه‌ی داستان های شاهنامه که منحصراً بر داستان عاشقانه‌ی زال و رودابه، رستم و اسفندیار و مرگ اسفندیار متمرکز می شود، اجرا شده است که شکل نوینی از اجرای این قطعات را با اجراهای پرفورمنس- اپرا همراه می کند که پیش تر قالب ساختاری این فرم نمایشی را در کارهای پری صابری شاهد بوده ایم.

بیشتر بخوانید: کنسرت نمایش سی کاری از همایون شجریان و سهراب پورناظری

موفقیت چشمگیر این اجرا که در مجموعه‌ی کاخ سعدآباد روی صحنه رفت، حکایت از پذیرش فرم ساختار موسیقایی نوین همایون شجریان و سهراب پورناظری و طراحی و اجرای علی اصغر دشتی دارد که این فرم نمایشی را به بستری فرهنگ ساز برای تبیین و ترویج فرهنگ ۲۵۰۰ ساله‌ی ایرانی تبدیل می کند که هر ذائقه ای را با هر تفکر و دیدگاهی با خود همراه کرده است. در تحلیل آلبوم ایران من ذکر این نکته خالی از لطف نیست که اجراهای خیابانی در مناطق مختلف تهران و ایران با بهای رایگان برای اقشار کم توان در وانفسای جامعه‌ی کنونی از برنامه های آتی و سازنده‌ی همایون شجریان و تیمش است.

بیشتر بخوانید: آرایش غلیظ، رگ خواب و حالا شعله‌ور سومین همکاری نعمت‌الله و همایون شجریان

قطعه‌ی اول: مقدمه‌ی قلاب و آواز قلاب

قطعه ای اورتور که قسمتی از اشعار سعدی را در فرم موسیقی حماسی به تصویر می کشد. در تحلیل آلبوم ایران من ، قطعه‌ی فوق، ساختاری همچون ساختار فیلم کوتاه دارد که واقعه ای را در میانه به تصویر می کشد و از دو هجای کلمه ای پرقدرت برای بیان واقعه بهره می برد: من می روم/ من می روم/ او می کشد قلاب را. قلاب به موتیفی دیالکتیک در این قطعه و قطعه‌ی بعدی تبدیل می شود که هم ماهیت زندگی بخش دارد و هم ماهیت نابودی و همزمان مخاطب را دچار تعلیق می کند. مفهومی که با عشق و آزمون و خطاهایش مترادف می شود. گاهی عشق با چهره‌ی مرگ روبرو می شود و به مفهوم زیبائی شناسانه‌ی هراس آوری مبدل می شود. فرم ساختاری شعر برآمده از نوع کنش دیالوگ محور است که با هم نشینی و هماهنگی کامل موسیقی حماسی، ما بین پاساژهای تک خوانی همایون شجریان و دلنیا آرام رد و بدل می شود و قطعه را برای قرارگیری در فرم نمایشی طراحی شده آماده می کند.

بیشتر بخوانید: آلبوم امشب کنار غزل های من بخواب از همایون شجریان

آلبوم ایران من ساخته ی همایون شجریان و سهراب پورناظری

آلبوم ایران من ساخته‌ی همایون شجریان و سهراب پورناظری

قطعه‌ی دوم: تصنیف قلاب

در این قطعه شعر زیبای سعدی به شکل روایتی کامل با همخوانی همسرایان اجرا می شود. در تحلیل آلبوم ایران من ، همسرایان همانند کارکردی که در تئاتر ایفا می کنند، نقش محرم راز را برای قهرمان اصلی ایفا می کنند و گوئی اندکی با وی همراه می شوند تا قهرمان لحظه ای از بر همدردیِ همسرایان به آرامش برسد و اندکی بیاساید. قطعه ای که روایت منسجمی از عشق و دلدادگی را در شب بیداری ها و تب زدگی و بی قراری ها توصیف می کند.

ز اندازه بیرون تشنه‌ام ساقی بیار آن آب را
اول مرا سیراب کن وانگه بده اصحاب را
من نیز چشم از خواب خوش بر می‌نکردم پیش از این
روز فـراق دوسـتـان شـب خـوش بـگفــتم خواب را

بیشتر بخوانید: آثار محمدرضا شجریان مرتب شده بر حسب دستگاه آوازی ؛ آماده برای لذت بردن و یاد گرفتن

عاشقی که ارزش وجودی یار را بعد از هجران او در می یابد و به گفته‌ی خلائق که او را از عذاب و رنج عشق بر حذر می دارند، وقعی نمی نهد و از آنان می گذرد. عاشقی که جور یار را همچون مصائبی شیرین می پذیرد و به جان می خرد:

سعدی! چو جورش می‌بری نزدیک او دیگر مرو
ای بـی‌بَصـَر من مـی‌روم، او می‌کـشد قلاب را

قطعه‌ی سوم: آواز من کجا، باران کجا

آلبوم ایران من ساخته ی همایون شجریان و سهراب پورناظری

آلبوم ایران من ساخته‌ی همایون شجریان و سهراب پورناظری

در تحلیل آلبوم ایران من ، در این قطعه با موسیقی نو و تجربی سهراب پورناظری مواجهیم. موسیقی راک- سنتی که با شعر پوریا سوری تلفیق می شود و قطعه ای عاشقانه را رقم می زند. قطعه ای که به نظر می رسد بر پایه‌ی مصراع مشهور حافظ سروده شده است:

الا یا ایها الساقی ادر کاسا و ناولها
که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکل ها

در طریق عشق بازان
مشکلم آسان کجا
مشکل آسان کجا

بیشتر بخوانید: نقد آلبوم ابراهیم محسن چاوشی ، خوب خوب و خوشبختیم، خشک و سفت و سَرسختیم

همایون شجریان در این قطعه که برگرفته از مناجات خوانی استاد کریمخانی است، از پتانسیل های اجرائی تمام حنجره اش بهره برده است.

قطعه‌ی پنجم: خوب شد

قطعه ای با شعر اهورا ایمان که همچون قطعات آهای خبردار و با من صنما تبدیل به خاطره ای جمعی می شود. در تحلیل آلبوم ایران من ، عشق در قطعات عاشقانه‌ی آلبوم همچون همین قطعه ماهیتی جهان شمول می یابد که از بر آن معشوق می تواند به مقوله ای جهان وطنی همچون میهن تبدیل شود یا ماهیتی زمینی یا فرازمینی یابد. همان طور که شعر فوق بر اساس داستان عاشقانه‌ی زال و رودابه سروده شده است و فرم آوازی آن به آواز دشتی نزدیک است.

قطعه‌ی ششم: اسفند

آلبوم ایران من ساخته ی همایون شجریان و سهراب پورناظری

آلبوم ایران من ساخته‌ی همایون شجریان و سهراب پورناظری

قطعه ای بی کلام که با آواز خوانی همراه است و با ساز نی آغاز می شود. در تحلیل آلبوم ایران من، ساز نی شبیه ترین صدا به حنجره‌ی انسانی است و ریتمی آواز گونه دارد. جنس نوای نی همواره تسکین دهنده‌ی دردها و جدائی های جمعی بوده است. همانطور که مولوی نیز در ابتدای مثنوی به آن اشاره می کند:

بشنو از نی چون حکایت می کند
کـز جدایی ها شکایت می کند 

بیشتر بخوانید: معرفی آلبوم طریق عشق اثر استاد محمدرضا شجریان

در تحلیل آلبوم ایران من ، در این قطعه نیز سرما و سختی زمانه و روزگار، ناله ها و جدائی ها سپری می شود و به جوانه های سبز بهار می انجامد که قطعات بعدی نوروزخوانی و نوروز را در قطعاتی پرشور و حماسی بسترسازی می کند. ساز نی به همراه دیوان، سرنا و بربط، مایه های موسیقی کردی را با خود یدک می کشد که یادآور تاریخ دردناک و نسل کشی این خطه از ایران زمین است.

دانلود آلبوم ایران من همایون شجریان

دانلود آلبوم ایران من همایون شجریان

قطعه‌ی هشتم: ابر بهار

تصنیفی که روی شعر خواجه شمس الدین محمد است و از بد عهدی ایام و جفای دوست و دشمن می گوید و به فلسفه‌ی زیستن در حال می رسد. دل نگرانی های عاشقانه را باز می کند و در نهایت به نجات دهنده‌ی آشنائی می رسد که خسرو شیرین است و وعده‌ی آمدنش را بارها در مصرع معروف حافظ شنیده ایم:

سحرم دولت دیدار به بالین آمد
گفت برخیز که آن خسرو شیرین آمد

بیشتر بخوانید: تحلیل فیلم شعله ور به کارگردانی حمید نعمت الله؛ اتفاق‌های تصنعی و آبی بر آتش

قطعه‌ی دهم: مرگ اسفندیار

در این قطعه‌ی کوتاه با یکی از تراژیک ترین داستان های شاهنامه مواجهیم که رگ و ریشه هائی در اسطوره نیز دارد و بحث فرزند کشی به شکلی غیر مستقیم را یدک می کشد. در تحلیل آلبوم ایران من، اسفندیار قربانی جهالت گرشاسب (پدرش) و تقدیر می شود. گرشاسب که از قدرت اسفندیار در هراس است، دو پهلوان پروتاگونیست قصه (رستم و اسفندیار) را به جان هم می اندازد تا آن دو قدرت را از سر راه بردارد. رستم که حریف اسفندیار نمی شود، دست به دامان زال می شود و زال دست به دامان سیمرغ. سیمرغ با درایت، نقطه ضعف تراژیک اسفندیار روئین تن را که به دست زرتشت در آب های مقدس ایمن شده است و تنها چشمانش به هنگام بسته شدن زیر آب از روئین تنی مبرا شده، به رستم می گوید و در انتها رستم برخلاف میل باطنی اش از نقطه ضعف اسفندیار استفاده می کند و او را از پای در می آورد. داستان رستم و اسفندیار بر پایه‌ی طرحی نظام مند و ساختار ارسطوئی، مشابه تراژدی های یونانی نگاشته شده است که دارای آغاز-میانه و پایان است و پایان آن از ابتدا مشخص است:

نگه کن سحرگاه تا بشنوی
ز بلبل سخن گفتن پهلوی

همی نالد از مرگ اسفندیار
ندارد به جز ناله زو یادگار

بیشتر بخوانید: زندگینامه هانس زیمر و آثار این آهنگساز آلمانی، خیال پرداز، افسونگر، کاردان، مصمم

در تحلیل آلبوم ایران من ، فردوسی این ابیات را در زمانه ای سروده که شکوه، جلال و روشنی گذشته از میان رفته و آینده‌ی روشنی نیز در پیش رو نیست. گذشته ای که در دوران ساسانی، هخامنشی و اشکانی بر ایران حاکم بوده است و بعد از حمله‌ی اعراب به باد می رود و با به حکومت رسیدن عباسیان نیز آینده‌ی نوید بخشی در انتظار ایران و ایرانی نیست. فردوسی با سرودن این ابیات در تحلیل آلبوم ایران من، به تصویرسازی های قدرتمند و شرح پهلوانی ها می پردازد تا عِرق ملی ایرانی هرگز از نظرها محو نشود و پلیدی ها و نقصان های روزگار را در قالب خطاهای قهرمانان نمودار می کند. گفتن و خواندن از چنین ابیات ارزشمندی همچون سایه‌ی حیات بخش درختی سخاوتمند بر کویر روزگار کنونی، مرهمی است که جلا می دهد و ما را با روایت دردمند تاریخ ایرانی آشتی می دهد.

آلبوم ایران من ساخته ی همایون شجریان و سهراب پورناظری

آلبوم ایران من ساخته‌ی همایون شجریان و سهراب پورناظری

قطعه‌ی یازدهم: ایران من

قطعه ای پرشور و حماسی که بعد از قطعه‌ی غم انگیز مرگ رستم به درستی می تواند امیدهای از دست رفته را احیا کند و مخاطب را با مفهوم عمیقی چون ایران درگیر کند. در تحلیل آلبوم ایران من، قطعه‌ی فوق که در دستگاه نوا تنظیم شده است در نگرش عرفانی به معنای ستایش شور هستی و انسان است. نماینده‌ی فقر و فناست و به مثابه‌ی شب روشنی است که تولدی دوباره را نوید می دهد.

آوازخوانی در شبم، سرچشمه‌ی خورشید تو
یـار و دیار و عـشق تو، سرچـشمه‌ی امید تو

حکایت جور و ستم هائی که ایران از سر گذرانده است، حصرها و دربند بودن های داخلی و خارجی که بر سینه‌ی پر درد آن نقش بسته در شعر منسجم پوریا سوری جلوه می کند و تا پایان نیز از آزادگی و غیورمندیش دست نمی کشد:

ای مرغ حق در سینه‌ات
با شور خود بیداد کن
آوازخوان شب شکن
بار دگر فریاد کن

بیشتر بخوانید: مروری بر زندگی محمدرضا شجریان خسروی آواز ایران

دانلود آلبوم ایران من همایون شجریان

دانلود آلبوم ایران من همایون شجریان

با این اختتامیه است که آواز از دستگاه نوا خارج می شود و به شور می پیوندد. در تحلیل آلبوم ایران من ، شعر خاطره انگیز مرغ سحر از ملک الشعرای بهار در ساختاری منحصر بفرد و تجربی به آن متصل می شود و تکنیک فاصله گذاری همان گونه که در تئاتر اپیک (حماسی) برشت رخ می دهد، اینجا نیز اتفاق می افتد تا هم یادمان بیاورد آگاهانه در حال شنیدن یک تصنیف هستیم و هم به یک خاطره‌ی جمعی نوستالژیک پیوندمان دهد و هم از بر مفهوم عمیق آن روح زمانه ای را که در آن زیست می کنیم یادآوری کند. در پایان، آلبوم ایران من حاصل تلاش های شبانه روزی همایون شجریان و سهراب پورناظری است که هر کدام در بطن موسیقی اصیل ایرانی زاده شده و رشد کرده اند. فرزندان خلف موسیقی سنتی ایرانی که سعی دارند با ساختارشکنی، دریچه های تلفیقی نوینی را در فرم ساختاری موسیقی تجربی شان و موسیقی اصیل سنتی را به سبک و سیاقی متفاوت به گوش مخاطبین برسانند. موسیقی تازه ای که برای حیات و نفس کشیدن نیازمند حمایت و اندیشه است.

برای درج دیدگاه کلیک کنید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برو بالا